Vừa nhận lương, mở tài khoản thấy tiền về cũng vui vui. Trả tiền nhà, thanh toán thẻ tín dụng, chuyển thêm tiền về cho bố mẹ rồi đi siêu thị mua ít đồ.
Đến lúc định để dành một khoản thì nhìn lại, số dư chẳng còn bao nhiêu.
Bạn cũng không thấy mình mua sắm gì quá đáng. Vậy mà tháng nào cũng có cảm giác tiền đi đâu mất, còn chuyện tiết kiệm thì cứ phải để tháng sau tính tiếp.
Một cách để bắt đầu nhìn rõ hơn là chia tiền thành từng nhóm ngay khi nhận được thu nhập. Trong đó, quy tắc 50/30/20 là một cách khá dễ hiểu: một phần cho cuộc sống hằng ngày, một phần cho những điều mình thích & một phần dành cho tương lai.
Nhưng bạn đừng vội lấy máy tính ra rồi ép tất cả chi tiêu của mình vào đúng ba con số ấy nhé. Tiền nhà ở Hà Nội hay TP.HCM không giống như ở một vùng nông thôn Nam Định như mình, tiền ăn uống cũng khác nhau rất nhiều.
Điều cần hiểu là cách chia này giúp được gì, rồi mới tính xem mình nên áp dụng ra sao cho phù hợp với hoàn cảnh.
Quy tắc 50/30/20 là gì?
Quy tắc 50/30/20 là cách phân bổ thu nhập thực nhận thành ba nhóm: 50% cho nhu cầu thiết yếu, tối đa 30% cho mong muốn cá nhân và 20% cho tiết kiệm hoặc các mục tiêu tài chính.
Thu nhập thực nhận là số tiền bạn có thể sử dụng sau thuế và các khoản khấu trừ bắt buộc. Nếu phiếu lương ghi 20 triệu nhưng thực tế tiền về tài khoản chỉ có 18 triệu thì mình sẽ lấy 18 triệu để tính.
Ví dụ, với thu nhập thực nhận 20 triệu mỗi tháng, cách chia tham khảo sẽ như sau:
| Nhóm tiền | Tỷ lệ tham khảo | Số tiền mỗi tháng |
|---|---|---|
| Nhu cầu thiết yếu | 50% | 10 triệu đồng |
| Mong muốn cá nhân | Tối đa 30% | 6 triệu đồng |
| Tiết kiệm và mục tiêu tài chính | 20% | 4 triệu đồng |
Đây là một khung để bạn bắt đầu sắp xếp tiền bạc. Tỷ lệ có thể điều chỉnh theo hoàn cảnh, chứ không phải tháng nào lệch một chút cũng đồng nghĩa với việc bạn quản lý tiền thất bại.
50% cho nhu cầu thiết yếu gồm những gì?
Đó là những khoản cần để duy trì cuộc sống, sức khỏe và khả năng làm việc của bạn.
Chẳng hạn như tiền thuê nhà, ăn uống cơ bản, điện nước, đi lại để làm việc, thuốc men, chi phí cần thiết cho con cái hoặc nuôi bố mẹ già.
Trong cách chia này, khoản trả nợ bắt buộc hằng tháng cũng được tính vào nhóm thiết yếu. Phần trả thêm để giảm nợ nhanh hơn sẽ nằm ở nhóm mục tiêu tài chính. Chia rõ 2 khoản này để không bị chồng chéo ở 2 mục.
Nghe thì dễ, nhưng đến lúc ghi xuống mới thấy có những khoản hơi khó phân loại.
Ăn uống là nhu cầu thiết yếu. Nhưng đi ăn một bữa 500 nghìn vào cuối tuần vì muốn đổi gió thì phần chi đó có thể xếp vào mong muốn cá nhân.
Điện thoại có thể cần cho công việc. Nhưng đổi sang mẫu mới nhất trong khi máy cũ vẫn dùng tốt lại là một lựa chọn khác.
Bạn không cần ngồi xét từng ly cà phê xem mình có được phép uống hay không. Chỉ cần thành thật một chút: khoản này giúp duy trì cuộc sống ở mức cần thiết, hay chủ yếu để mình thoải mái và vui hơn?
30% cho mong muốn: có phải cứ tiêu hết mới đúng?
Đây là phần tiền dành cho những điều khiến cuộc sống dễ chịu hơn: ăn ngoài, xem phim, mua sách, đi du lịch, mua sắm hoặc một sở thích nào đó.
Có người thích uống cà phê ở quán, có người thích chăm cây, có người chỉ cần cuối tuần được đi ăn với gia đình. Mỗi người sẽ có một cách dùng tiền khác nhau.
30% nên được hiểu là mức tối đa để tham khảo, chứ không phải mục tiêu là tiêu hết chỗ này.
Nếu tháng này bạn chỉ dùng 3 triệu trong khoản 6 triệu dự kiến thì phần còn lại có thể chuyển sang quỹ khẩn cấp, trả nợ thêm hoặc để dành cho một mục tiêu khác.
Với những việc chưa đến ngay như chuyến du lịch cuối năm, bạn có thể trích tiền từ nhóm này để dành từng tháng. Đừng đợi đến lúc đặt vé mới thấy tài khoản không đủ rồi lấy tạm tiền dự phòng.
Việc có một khoản riêng cho sở thích cũng giúp bạn biết mình có thể chi trong giới hạn nào. Mua một cuốn sách hay đi ăn một bữa với bạn bè sẽ dễ quyết định hơn khi những khoản bắt buộc đã được tính trước.
20% còn lại nên dùng vào việc gì?
Nhóm này dành cho những mục tiêu giúp tài chính của bạn vững hơn, chẳng hạn xây quỹ khẩn cấp, trả thêm nợ hoặc tích lũy cho tương lai.
Tuy nhiên, có 4 triệu trong nhóm này không có nghĩa là tháng nào bạn cũng phải mang cả 4 triệu đi đầu tư.
Nếu chưa có tiền dự phòng, bạn có thể ưu tiên xây một khoản đệm ban đầu. Nếu đang có nợ với lãi và phí cao, cần xem lại kế hoạch trả nợ trước khi phân bổ tiền cho những mục tiêu dài hạn.
Ví dụ, một người có 4 triệu mỗi tháng dành cho mục tiêu tài chính có thể chia một phần để bổ sung quỹ khẩn cấp, phần còn lại để trả thêm khoản nợ đang có. Cách chia cụ thể còn tùy số tiền nợ, chi phí vay và mức dự phòng hiện tại.
Bạn có thể đọc thêm bài Quỹ khẩn cấp là gì? để tính khoản dự phòng phù hợp với mình.
Bản thân mình làm sáng tạo nội dung tự do. Mỗi khi nhận được tiền từ YouTube, TikTok hay Shopee, mình thường trích 10% cho vào quỹ khẩn cấp. Khi đạt mục tiêu rồi, mình mới chuyển phần tiền đó sang quỹ đầu tư.
Đó là cách mình đang làm, không có nghĩa bạn cũng phải chọn đúng 10%. Điều mình muốn nhấn mạnh là hãy xác định phần tiền cần giữ lại ngay khi tiền về, thay vì chờ cuối tháng còn dư mới để dành.
Nếu tiền thiết yếu đã vượt 50% thì sao?
Giả sử bạn thực nhận 20 triệu mỗi tháng. Tiền nhà, ăn uống, đi lại và những khoản bắt buộc cộng lại đã là 12 triệu.
Như vậy, nhu cầu thiết yếu chiếm 60% thu nhập.
Bạn có thể xem lại các khoản ấy để tìm chỗ điều chỉnh. Nhưng nếu chúng đã ở mức hợp lý thì đừng cố cắt bằng mọi giá chỉ để đưa tỷ lệ về đúng 50%.
Chuyển sang một phòng trọ rẻ hơn nhưng xa nơi làm việc, mỗi ngày tốn thêm cả tiếng đi đường và tăng tiền xăng chưa chắc đã giúp cuộc sống tốt hơn.
Với ví dụ trên, bạn có thể thử chia 60% cho thiết yếu, 20% cho mong muốn và 20% cho mục tiêu tài chính. Đây chỉ là một phương án minh họa, không phải công thức thay thế cho tất cả mọi người.
Nếu thu nhập hiện tại mới đủ trang trải những khoản tối thiểu, việc để dành đủ 20% có thể chưa làm được ngay. Bạn có thể bắt đầu bằng một khoản nhỏ vừa sức, đồng thời tìm cách cải thiện thu nhập hoặc giảm những chi phí có thể thay đổi.
Một con số nhìn đẹp trên bảng tính sẽ không giúp ích nhiều nếu vừa chuyển tiền sang tiết kiệm được vài hôm, bạn đã phải rút ra để mua thức ăn hoặc trả tiền nhà.
Làm tự do, thu nhập thất thường thì chia thế nào?
Người nhận lương cố định thường dễ có một con số nền để tính. Còn làm tự do thì có tháng nhận được nhiều tiền, có tháng lại chờ khách thanh toán mãi chưa thấy đâu.
Trong trường hợp này, bạn nên nhìn lại thu nhập và chi tiêu của nhiều tháng, rồi chọn một mức thu nhập nền thận trọng để lên kế hoạch. Đừng lấy tháng kiếm được nhiều nhất làm mức chi tiêu cố định.
Nếu có công việc kinh doanh, hãy tách chi phí vận hành và khoản cần dự phòng cho nghĩa vụ thuế trước khi xác định số tiền có thể dùng cho cá nhân. Doanh thu về tài khoản chưa phải toàn bộ là tiền mình có thể mang đi tiêu.
Khi nhận được tiền, bạn có thể ưu tiên bù đủ những khoản sinh hoạt sắp đến hạn, rồi phân bổ cho các nhóm còn lại theo kế hoạch. Tháng thu nhập tốt là dịp để tăng dự phòng cho những tháng ít việc.
Còn tỷ lệ 50/30/20 có phù hợp hay không thì cần xem trên dòng tiền thực tế, thay vì cố chia từng khoản thanh toán theo công thức trong khi tiền nhà ngày mai vẫn chưa đủ.
Bắt đầu áp dụng mà không làm mọi thứ quá phức tạp
Trước tiên, bạn hãy mở lại lịch sử giao dịch của một vài tháng gần đây. Ghi những khoản đã chi vào ba nhóm: thiết yếu, mong muốn và mục tiêu tài chính.
Nhớ tính cả những khoản không xuất hiện mỗi tháng như học phí, bảo hiểm hoặc bảo dưỡng xe. Những việc biết trước sẽ đến hạn nên được để dành dần, chứ không phải cứ lâu lâu mới phát sinh là tính thành chuyện khẩn cấp.
Sau đó, so sánh tỷ lệ thực tế với khung 50/30/20. Nếu thấy lệch, hãy tìm hiểu vì sao: tiền nhà cao, đang nuôi con nhỏ, phải trả nợ hay có quá nhiều khoản mua sắm mình không nhớ tới?
Từ đó, chọn một cách chia có thể duy trì được trong tháng tới.
Bạn có thể dùng tài khoản riêng, tính năng chia quỹ trong ứng dụng ngân hàng hoặc một bảng ghi chép đơn giản. Không nhất thiết phải mở đúng ba tài khoản mới áp dụng được.
Cuối tháng, dành một lúc xem lại: khoản nào vượt dự kiến, có phải lấy tiền tiết kiệm để bù sinh hoạt không, có chi phí nào mình đã quên tính?
Nếu phải điều chỉnh thì cứ điều chỉnh. Khi đổi việc, chuyển nhà, có thêm người phụ thuộc hoặc trả hết một khoản nợ, cách chia tiền cũng cần thay đổi theo.
Bạn có thể bắt đầu ngay bằng thu nhập tháng gần nhất: viết xuống số tiền thực nhận, cộng những khoản bắt buộc phải chi rồi xem phần còn lại đang đi đâu.
Biết rõ tiền của mình đang được dùng như thế nào đã là bước đầu để tháng sau chủ động hơn rồi.
Có thể bạn sẽ thích:
