Hôm nay chúng ta sẽ bàn về một chủ đề mà Quang cá là 90% người mới tham gia thị trường chứng khoán đều từng mắc phải.
Hãy tưởng tượng bạn bước vào một showroom ô tô.
- Một chiếc xe tải cũ nát, rỉ sét được bán với giá 100 triệu.
- Một chiếc Mercedes đời mới, bóng loáng được bán với giá 2 tỷ.
Hỏi: Chiếc nào “ĐẮT” hơn? Về số tiền bỏ ra, đương nhiên 2 tỷ lớn hơn 100 triệu. Nhưng về GIÁ TRỊ, chiếc xe tải cũ nát giá 100 triệu có thể là một vụ mua bán cực hớ (quá đắt) vì mua về chỉ để bán sắt vụn. Còn chiếc Mercedes 2 tỷ có thể là rẻ nếu giá thị trường của nó đang là 3 tỷ.
Trong chứng khoán cũng y hệt như vậy. Rất nhiều bạn F0 nhắn tin cho Quang: “Anh ơi, con cổ phiếu A giá có 5.000đ thôi (bằng ly trà đá), em mua 10.000 cổ phiếu mới hết có 50 triệu. Chứ mua con FPT giá gần 100.000đ, 50 triệu mua được có tí xíu. Con nào rẻ hơn anh?”
Các bạn ấy nghĩ rằng: Cổ phiếu 5.000đ tăng lên 10.000đ (x2 tài khoản) thì dễ, chứ cổ phiếu 100.000đ tăng lên 200.000đ thì khó lắm.
Sự thật phũ phàng: Giá thấp không có nghĩa là rẻ. Giá cao không có nghĩa là đắt. Có những cổ phiếu giá 200.000đ vẫn là rẻ. Và có những cổ phiếu giá 2.000đ vẫn là quá đắt.
Để phân biệt được Đắt – Rẻ, bạn cần một chiếc “kính chiếu yêu”. Tên của nó là Chỉ số P/E.
1. P?E là gì? (Giải thích kiểu bà bán trà đá)
P/E viết tắt của Price to Earning Ratio (Hệ số Giá trên Lợi nhuận).
Đừng vội buồn ngủ! Hãy nghe Quang lấy ví dụ này, bạn sẽ hiểu ngay lập tức.
Giả sử bạn muốn mua lại một quán cà phê để kinh doanh.
- Quán A: Chủ quán đòi bán giá 1 Tỷ đồng. Mỗi năm, quán này sinh ra lợi nhuận ròng (tiền đút túi mang về) là 100 Triệu đồng.
- Quán B: Chủ quán đòi bán giá 5 Tỷ đồng. Mỗi năm, quán này sinh ra lợi nhuận ròng là 1 Tỷ đồng.
Câu hỏi: Bạn sẽ mua quán nào? Quán nào RẺ hơn?
Chúng ta hãy làm phép tính Số năm hoàn vốn (giả sử lợi nhuận không đổi):
- Quán A: Bạn bỏ ra 1 Tỷ, mỗi năm thu về 100 triệu -> Bạn mất 10 năm để thu hồi vốn. (P/E = 10).
- Quán B: Bạn bỏ ra 5 Tỷ, mỗi năm thu về 1 Tỷ -> Bạn chỉ mất 5 năm để thu hồi vốn. (P/E = 5).
=> Mặc dù Quán B có giá bán (Price) cao gấp 5 lần Quán A, nhưng xét về hiệu quả đầu tư (Valuation), Quán B lại RẺ HƠN gấp đôi.
Trong chứng khoán:
- P (Price): Giá thị trường của 1 cổ phiếu.
- E (EPS – Earning Per Share): Lợi nhuận trên mỗi 1 cổ phiếu.
- P/E: Số năm bạn hòa vốn nếu lợi nhuận công ty không đổi.
Công thức thần thánh: P/E = Giá cổ phiếu / Lợi nhuận trên 1 cổ phiếu
2. Tại sao cổ phiếu “trà đá” lại đắt cắt cổ?
Quay lại câu chuyện cổ phiếu giá 5.000đ ở đầu bài. Tại sao nó có giá 5.000đ? Thường là do công ty làm ăn bết bát, thua lỗ triền miên, hoặc lợi nhuận cực kỳ thấp.
Ví dụ cổ phiếu XYZ giá 5.000đ (P = 5.000). Nhưng lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu của nó chỉ là… 10 đồng (E = 10). => P/E = 5.000 / 10 = 500 lần.
Nghĩa là bạn bỏ tiền ra mua công ty này, phải mất 500 năm sau bạn mới hòa vốn (nếu nó không phá sản trước). Vậy 5.000đ là ĐẮT hay RẺ? Là Siêu Đắt!
Ngược lại, cổ phiếu FPT giá 100.000đ. Lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu là 5.000đ. => P/E = 100.000 / 5.000 = 20 lần. Bạn mất 20 năm hoàn vốn (thực tế sẽ nhanh hơn vì FPT tăng trưởng hàng năm).
Kết luận: Đừng nhìn vào mệnh giá (5k hay 100k). Hãy nhìn vào P/E.
3. Cách dùng P/E để biết nên mua hay không
Vậy P/E bao nhiêu là đẹp? P/E bao nhiêu là mua được?
Không có con số cố định cho tất cả, nhưng đây là quy tắc ngón tay cái (Rule of thumb) của Quang dành cho người mới:
3.1 So sánh với Lãi suất ngân hàng (Tuyệt chiêu của Quang)
Gửi tiết kiệm ngân hàng thực chất cũng là một khoản đầu tư. Ví dụ: Lãi suất ngân hàng hiện tại là 6%/năm. Tức là bạn bỏ 100 đồng, mỗi năm thu về 6 đồng. => P/E của Ngân hàng = 100 / 6 = 16.6 lần.
Điều này có nghĩa là: Một kênh đầu tư “an toàn tuyệt đối” như ngân hàng đang có mức định giá P/E là 16.6. Vậy nếu bạn mua cổ phiếu (có rủi ro cao hơn), bạn nên đòi hỏi một mức giá rẻ hơn (P/E thấp hơn) hoặc một tốc độ tăng trưởng cao hơn.
- Nếu một cổ phiếu bluechip, tăng trưởng đều, mà có P/E quanh mức 10-12 lần -> HẤP DẪN (Rẻ hơn gửi ngân hàng).
- Nếu P/E lên đến 30-40 lần -> Cần xem xét kỹ, coi chừng bị “ngáo giá”.
3.2 So sánh với trung bình ngành
Bạn không thể so sánh P/E của một công ty Bất động sản với một công ty Công nghệ.
- Công ty sản xuất (Sữa, Thép…): P/E thường thấp (8 – 15).
- Công ty công nghệ/bán lẻ (FPT, MWG…): P/E thường cao (15 – 25) vì kỳ vọng tăng trưởng cao.
Hãy so sánh P/E của công ty bạn định mua với “hàng xóm” của nó. Nếu Vinamilk có P/E là 15, mà bạn thấy một công ty sữa khác có P/E là 30, hãy đặt câu hỏi: Tại sao nó đắt gấp đôi anh cả Vinamilk?
4. Cảnh báo – Đừng thần thánh hóa P/E
P/E là công cụ tốt, nhưng không phải là chìa khóa vạn năng. Có 2 trường hợp bạn dùng P/E sẽ bị sai:
Trường hợp 1: Cổ phiếu Chu kỳ (Thép, Dầu khí, Phân bón) Những công ty này lợi nhuận trồi sụt theo giá hàng hóa.
- Khi giá thép lên đỉnh -> Lợi nhuận công ty Thép cực khủng -> E (Mẫu số) rất to -> P/E cực thấp (có khi chỉ 3-4 lần).
- Lúc này F0 thấy P/E = 4 rẻ quá lao vào mua -> Đúng lúc giá thép quay đầu giảm -> Đu đỉnh. => Với cổ phiếu chu kỳ: P/E thấp nhất thường là lúc ĐỈNH giá, P/E cao nhất thường là lúc ĐÁY giá. (Hơi ngược đời, các bạn lưu ý nhé).
Trường hợp 2: Công ty tăng trưởng thần tốc Amazon hay Tesla từng có P/E vài trăm lần trong nhiều năm. Vì nhà đầu tư kỳ vọng tương lai nó sẽ thống trị thế giới, nên họ chấp nhận trả giá đắt hôm nay. Nhưng ở Việt Nam, hiếm có công ty nào như vậy lắm.
Lời kết: Hãy là người đi chợ thông thái
Đầu tư chứng khoán thực ra rất giống đi chợ. Một bà nội trợ giỏi không bao giờ mua mớ rau chỉ vì nó rẻ 500 đồng. Bà ấy sẽ xem rau có tươi không, có bị dập nát không.
Bạn cũng vậy. Từ hôm nay, khi ai đó phím cho bạn một mã cổ phiếu: “Mua con A đi, giá có 3.000đ rẻ lắm”. Hãy bật ngay “kính chiếu yêu” lên và hỏi lại: “P/E của nó là bao nhiêu?”
Nếu P/E là 500, hay thậm chí là âm (lỗ), hãy mỉm cười và lướt qua. Vì chúng ta ở đây để đầu tư mua tài sản, chứ không phải mua rác về nhà.
Bạn có đang “kẹp” cổ phiếu nào mà chưa biết đắt hay rẻ không? Comment mã xuống dưới, Quang sẽ thử soi P/E giúp bạn nhé!
Thân mến, Quang VN.
💡 Mách nhỏ: Xem P/E ở đâu?
Bạn không cần tự tính đâu. Hãy vào các trang web như FireAnt, Cafef hoặc ngay trên App chứng khoán của bạn. Gõ mã cổ phiếu vào, nó sẽ hiện chỉ số P/E ngay trang chủ. Rất tiện!
Có thể bạn sẽ thích: