Chào các bạn, lại là Quang VN đây!
Cuối tuần thảnh thơi, chúng ta lại kéo ghế ngồi xuống, gọi một ly cà phê và tỉ tê với nhau những câu chuyện đời thường nhé.
Hôm nay, Quang muốn hỏi các bạn một câu hơi “nặng đô” một chút: Đã bao giờ bạn gặp một người làm sai rành rành (như phản bội trong tình yêu, đâm sau lưng đồng nghiệp, hay lừa đảo tiền bạc), nhưng khi bị phát hiện, họ lại khóc lóc và đổ lỗi cho hoàn cảnh chưa? “Tại tuổi thơ anh bất hạnh”, “Tại công ty ép KPI quá đáng”, “Tại xã hội xô đẩy nên tôi mới phải làm vậy”…
Và bản năng của những người lương thiện như chúng ta là gì? Chúng ta mủi lòng. Chúng ta tin rằng sâu thẳm bên trong họ là một người tốt, chỉ là do môi trường quá tồi tệ mà thôi. Chúng ta cố gắng dùng tình yêu thương để “cảm hóa” họ.
Nhưng bạn ơi, nếu bạn đang mang tư duy ngây thơ đó để đối phó với những kẻ độc hại, bạn sẽ bị họ nhai xương không chừa một mẩu!
Đó chính là cú tát thức tỉnh từ cuốn sách “Tâm Lý Học Tội Phạm” (Inside the Criminal Mind) của Tiến sĩ Stanton E. Samenow. Cuốn sách này không chỉ viết về những kẻ giết người trong tù, mà nó còn bóc trần bộ mặt thật của những kẻ thao túng tâm lý đang lẩn khuất ngay xung quanh chúng ta.
Hãy cùng Quang lật mở cuốn sách này để trang bị cho mình một chiếc áo giáp bảo vệ tâm trí nhé!
1. Cú lừa thế kỷ: “Môi trường xấu tạo ra kẻ xấu”
Từ trước đến nay, các nhà xã hội học hay phim ảnh thường nhồi sọ chúng ta rằng: Tội phạm là sản phẩm của một tuổi thơ bị bạo hành, của sự nghèo đói, hay do chơi game bạo lực quá nhiều.
Nhưng Tiến sĩ Samenow, sau nhiều thập kỷ làm việc trực tiếp với những tên tội phạm khét tiếng nhất, đã dội một gáo nước lạnh: Đó là một sự ngụy biện dối trá!
Ông chứng minh rằng: Có hàng triệu người lớn lên trong khu ổ chuột, chịu cảnh bạo hành gia đình, nhưng họ vẫn trở thành những công dân lương thiện, những doanh nhân kiệt xuất. Ngược lại, có vô số kẻ sinh ra ngậm thìa vàng, được bố mẹ cưng chiều, giáo dục đàng hoàng nhưng vẫn trở thành những kẻ lừa đảo, sát nhân máu lạnh.
Vậy nguyên nhân là gì? Câu trả lời cực kỳ phũ phàng: Tội phạm KHÔNG bị môi trường ép buộc. Chúng LỰA CHỌN trở thành tội phạm. Hành vi phạm tội bắt nguồn từ cách chúng TƯ DUY, chứ không phải từ hoàn cảnh.
2. Giải mã tâm lý kẻ độc hại: Cái “Tôi” to bằng cái đình và Hội chứng Đóng vai nạn nhân
Bạn có từng gặp một người đồng nghiệp lúc nào cũng cho rằng mình giỏi nhất, mình xứng đáng được sếp ưu ái hơn người khác, và nếu có gì sai sót thì luôn là lỗi của… người khác chưa?
Samenow chỉ ra rằng, đặc điểm cốt lõi của những kẻ có tư duy tội phạm (hoặc tư duy thao túng) là Sự đòi hỏi đặc quyền (Entitlement). Chúng coi bản thân là cái rốn của vũ trụ. Luật lệ sinh ra là dành cho người thường, còn chúng thì được quyền đứng trên luật lệ.
Và đây là phần đáng sợ nhất: Nghệ thuật đóng vai nạn nhân. Khi bị dồn vào chân tường, chúng sẽ không bao giờ nhận lỗi. Chúng sẽ quay ngược mũi giáo, thao túng tâm lý (Gaslighting) để khiến BẠN cảm thấy có lỗi. Chúng biết thừa những người tốt bụng (People Pleasers) rất dễ mềm lòng trước nước mắt và những câu chuyện bi thương. Chúng dùng tuổi thơ bất hạnh hay hoàn cảnh khó khăn như một tấm khiên để biện minh cho sự ích kỷ, tàn nhẫn của mình.
Nếu bạn tin vào vở kịch đó, bạn chính thức trở thành “con mồi” tiếp theo của chúng.
3. Lòng tốt đặt sai chỗ sẽ nuôi dưỡng cái ác
Đây là bài học thực chiến mà Quang thấy thấm thía nhất trong các mối quan hệ xã hội và kinh doanh.
Rất nhiều người (đặc biệt là phụ nữ trong tình yêu, hoặc những nhà quản lý nhân sự) mắc một căn bệnh mang tên: “Hội chứng đấng cứu thế”. Chúng ta ảo tưởng rằng bằng tình yêu chân thành, bằng sự bao dung và những cơ hội thứ 2, thứ 3… chúng ta có thể cảm hóa được một kẻ bản tính trăng hoa, hay một nhân viên lươn lẹo, gian dối.
Samenow cảnh báo: Bạn không thể dùng lòng tốt để chữa trị một tư duy sai lệch. Khi bạn liên tục tha thứ và trao cơ hội cho một kẻ thao túng, trong đầu chúng không hề nghĩ: “Ôi anh ấy/cô ấy thật tốt, mình phải thay đổi”. Chúng nghĩ: “Đấy, mình biết ngay là có thể qua mặt được đứa ngốc này mà. Lần sau mình sẽ làm tới bến hơn!”.
Lòng tốt không đi kèm với nguyên tắc và giới hạn thép chỉ là thứ phân bón tuyệt vời để dung dưỡng sự độc hại của kẻ khác.
4. Cuốn sách này giúp ích gì cho những người bình thường như chúng ta?
Bạn có thể nghĩ: “Mình có làm cảnh sát hay quan tòa đâu mà phải đọc sách tâm lý tội phạm?”.
Thực ra, cuốn sách này cung cấp cho bạn một cặp kính X-quang siêu việt để nhìn thấu những cạm bẫy trong đời sống:
- Trong kinh doanh: Giúp bạn nhận diện những đối tác lừa đảo, những nhân viên có mầm mống gian dối phá hoại công ty ngay từ vòng phỏng vấn (thông qua cách họ đùn đẩy trách nhiệm).
- Trong tình cảm: Giúp bạn né xa những kẻ Red Flag (cờ đỏ), thao túng tâm lý, chuyên đóng vai nạn nhân để bòn rút tình cảm và tài chính của bạn.
- Và với chính bản thân: Cuốn sách ép chúng ta phải ngừng cái thói quen đổ lỗi cho hoàn cảnh. Dù môi trường có tệ đến đâu, bạn luôn có quyền TỰ DO LỰA CHỌN cách mình phản ứng.
5. Điểm cộng & Điểm trừ (Review Công Tâm từ Quang VN)
Điểm cộng to đùng:
- Góc nhìn cực kỳ sắc lạnh và dứt khoát: Cuốn sách đập tan sự ủy mị, ngây thơ của những nhà đạo đức học rởm. Nó cung cấp sự thật trần trụi, giúp bạn tỉnh táo và mạnh mẽ hơn trong việc thiết lập ranh giới bảo vệ bản thân.
- Logic sắc bén, thuyết phục: Lập luận của tác giả dựa trên hàng chục năm nghiên cứu thực tế, không có kẽ hở cho sự ngụy biện.
Điểm trừ nho nhỏ:
- Bầu không khí hơi “Dark” (Tối tăm): Vì bóc trần những góc tối tăm nhất của tâm lý con người, nên đôi khi đọc bạn sẽ cảm thấy hơi mất niềm tin vào nhân loại. Lời khuyên của Quang: Hãy coi đây là một cuốn sách “phòng thân”, đọc để biết cách tự vệ, chứ đừng mang lăng kính nghi ngờ này đi áp đặt lên mọi người tốt xung quanh bạn nhé!
Lời kết
Các bạn ạ,
Giữa một xã hội mà những câu chuyện “tẩy trắng”, đóng vai nạn nhân để lấy sự thương hại đang tràn ngập trên mạng xã hội, thì việc giữ cho mình một cái đầu lạnh và một tư duy sắc bén là điều sống còn.
Cuốn sách “Tâm Lý Học Tội Phạm” không chỉ là một tài liệu chuyên ngành khô khan. Nó là một khóa học tự vệ tâm lý đắt giá nhất. Nó dạy chúng ta rằng: Chúng ta không thể thay đổi được bản chất của những kẻ độc hại, nhưng chúng ta hoàn toàn có quyền từ chối trở thành nạn nhân của chúng.
Cuối tuần này, nếu bạn cần một gáo nước lạnh để tỉnh táo nhìn nhận lại một vài mối quan hệ “rút cạn năng lượng” xung quanh mình, hãy tìm đọc cuốn sách này nhé. Quang tin là bạn sẽ gỡ bỏ được rất nhiều gánh nặng không đáng có đấy!
Thân mến, Quang VN
P.S: Bạn đã bao giờ phải làm việc hay dính vào một mối quan hệ với một người luôn mồm “đóng vai nạn nhân” và thao túng tâm lý bạn chưa? Bạn đã thoát ra bằng cách nào? Hãy rỉ tai chia sẻ câu chuyện của bạn ở phần bình luận để chúng ta cùng rút kinh nghiệm nhé!
Có thể bạn sẽ thích: