Chào các bạn, lại là Quang VN đây!
Hàng ngày, nhìn lướt qua các quán cà phê hay trong chính phòng khách nhà mình, chúng ta bị oanh tạc bởi một hình ảnh quen thuộc: Những đứa trẻ (và cả người lớn chúng ta) dán chặt mắt vào màn hình iPad, smartphone. Hễ wifi rớt mạng một cái là cuống cuồng, hễ đi cắm trại mà thiếu điều hòa là than vãn ỉ ôi.
Chúng ta hối hả mua cho con những thiết bị xịn nhất, cho con học những kỹ năng mềm hiện đại nhất, hy vọng tìm thấy một “đường tắt” để con thông minh hơn. Nhưng bạn có nhận ra không? Những đứa trẻ được bao bọc quá kỹ đang dần đánh mất đi một thứ vũ khí sinh tồn quan trọng nhất: BẢN LĨNH ĐỐI MẶT VỚI NGHỊCH CẢNH.
Vậy có thứ gì có thể khơi dậy lại sự can trường và lòng dũng cảm nguyên thủy đó không? Câu trả lời là CÓ.
Hôm nay, Quang xin phép cất hết mớ sách kinh doanh hay sách nuôi dạy con hiện đại sang một bên, để cùng các bạn phủi bụi một kiệt tác văn học được mệnh danh là “Trùm cuối” của dòng tiểu thuyết phiêu lưu: “Trên Sa Mạc Và Trong Rừng Thẳm” của văn hào đoạt giải Nobel – Henryk Sienkiewicz.
Đừng vội ngáp và nghĩ đây là mớ tiểu thuyết thiếu nhi cũ rích! Hãy cùng Quang “xuyên không” về lục địa châu Phi thế kỷ 19 đầy hoang dại, để xem cậu bé 14 tuổi Stas và cô bé 8 tuổi Nel đã dạy cho người lớn chúng ta những bài học “sát thương” khủng khiếp đến mức nào về kỹ năng sinh tồn và lãnh đạo nhé!
1. Bảo bối #1: Cậu bé Stas Tarkowski – Đỉnh cao của “Tư duy giải quyết vấn đề”
Nhiều người thần thánh hóa các khóa học “Kỹ năng Lãnh đạo” (Leadership) hàng chục triệu đồng. Nhưng Quang thật lòng khuyên bạn, nếu muốn thấy một tấm gương thực chiến nhất về tinh thần chịu trách nhiệm và giải quyết vấn đề, hãy nhìn vào Stas.
Một cậu bé 14 tuổi, bị bắt cóc giữa sa mạc Sahara khắc nghiệt, xung quanh là những phiến quân tàn độc, không có người lớn bảo vệ, lại phải gồng gánh thêm một cô em gái 8 tuổi ốm yếu. Bản năng của một đứa trẻ bình thường sẽ là khóc lóc và chờ đợi cái chết. Nhưng Stas thì khác.
- Bài học thực chiến: Trong sách có phân đoạn Stas lên kế hoạch trốn thoát và đối đầu với bầy sư tử. Nó dạy chúng ta về Tư duy không đóng vai nạn nhân. Đứng trước nghịch cảnh, phàn nàn là vô nghĩa. Cậu bé biết tận dụng mọi nguồn lực xung quanh: học cách cưỡi lạc đà, quan sát địa hình, sử dụng súng săn, và dùng chính kiến thức địa lý/khoa học để sinh tồn.
- Ở chốn công sở, chúng ta gặp một chút dự án khó đã vội than vãn “Tại sếp, tại khách hàng”. Đọc về Stas, chúng ta phải tự thấy xấu hổ. Stas dạy chúng ta: Trí tuệ và lòng dũng cảm là thứ vũ khí duy nhất giúp bạn lật ngược thế cờ khi bị dồn vào chân tường.
2. Bảo bối #2: Tinh thần của Nel – Sức mạnh kỳ diệu của “Lòng trắc ẩn”
Nếu Stas đại diện cho sự cứng rắn, lý trí, thì cô bé 8 tuổi Nel lại là hiện thân của lòng trắc ẩn và sự thấu cảm (Empathy) – một kỹ năng cực kỳ quan trọng trong quản trị nhân sự và xây dựng các mối quan hệ.
Thuật sinh tồn không chỉ tàn khốc và đẫm máu. Đôi khi, sự mềm mỏng lại mở ra những cánh cửa bất ngờ nhất.
- Bài học thực chiến: Nhờ tình yêu thương thuần khiết, Nel đã thu phục được chú chó Saba, những người bạn da đen (Kali và Mea), và đặc biệt nhất là “vị thần” của rừng già – chú voi khổng lồ King.
- Trong kinh doanh và quản lý cũng vậy, bạn không thể lúc nào cũng dùng “thiết quân luật” hay quyền lực để ép người khác theo mình. Lòng chân thành, sự tử tế và biết ơn (cách Nel đối xử với những người yếu thế hơn) lại là thứ thu phục nhân tâm bền vững nhất, biến những người xa lạ thành những đồng minh trung thành sẵn sàng vào sinh ra tử.
3. Bảo bối #3: Trí tuệ từ tự nhiên – Khả năng “Thích nghi” để tồn tại
Thương trường là chiến trường, còn thiên nhiên châu Phi trong sách chính là một thị trường đầy rẫy rủi ro và biến động (VUCA). Nếu bạn chỉ biết dùng “sức trâu” để cày, thiên nhiên sẽ nuốt chửng bạn.
Cuốn sách miêu tả những trận bão cát sa mạc mịt mù, những cơn sốt rét rừng tàn khốc, hay cảnh đối mặt với dã thú. Cốt lõi của sự sống sót nằm ở việc “Thích nghi” (Adaptability).
- Bài học thực chiến: Stas không thể thay đổi được thời tiết hay dịch bệnh, cậu buộc phải tìm cách thích nghi: Dùng vỏ cây làm thuốc chữa sốt rét, tìm nơi trú ẩn trong hốc cây bao báp rỗng, mượn sức gió, mượn sức nước.
- Trong kinh doanh, khi nguồn lực cạn kiệt, khi thị trường đổi chiều (như dịch bệnh, suy thoái), thay vì ngồi oán trách, hãy học cách linh hoạt thay đổi chiến lược. “Khéo léo biến thế mạnh của nghịch cảnh thành đòn bẩy cho mình” – đó chính là bài học sinh tồn đắt giá nhất.
4. Điểm cộng & Điểm trừ (Review Công Tâm từ Quang VN)
Điểm cộng to đùng:
- Câu chuyện cuốn hút, vĩ đại: Không một phút giây nhàm chán. Tác giả miêu tả thiên nhiên châu Phi hoành tráng, kỳ vĩ nhưng cũng rợn ngợp đến nghẹt thở. Đọc sách mà tưởng như đang xem một bộ phim hành động Hollywood 4D.
- Bách khoa toàn thư sống động: Sách nhồi nhét cực kỳ khéo léo những kiến thức về địa lý, sinh học, văn hóa, lịch sử vào trong chuyến phiêu lưu. Trẻ con đọc để mở rộng thế giới quan, người lớn đọc để thấy mình nhỏ bé.
Thử thách cực lớn (Điểm trừ):
- Góc nhìn lịch sử mang tính thời đại: Cuốn sách được viết vào đầu thế kỷ 20, nên mang đậm lăng kính “Dĩ Âu vi trung” (lấy châu Âu làm trung tâm) và có góc nhìn khá định kiến đối với người bản địa châu Phi (mô tả họ hơi ngây ngô, man rợ). Bố mẹ khi cho con đọc cần có sự đồng hành, giải thích bối cảnh lịch sử để con hiểu đúng, tránh những rập khuôn về sắc tộc.
- Khá dày và chi tiết: Với những người quen đọc “mì ăn liền”, những đoạn miêu tả phong cảnh dài vài trang của Sienkiewicz có thể gây… buồn ngủ. Cần sự kiên nhẫn để thấm cái đẹp của văn chương.
Lời kết
Các bạn ạ,
Giữa một thế giới tiện nghi, chúng ta chỉ cần bấm một nút là có đồ ăn giao tận cửa, máy lạnh bật phà phà, nhưng sức chịu đựng tâm lý của con người dường như lại ngày càng giòn và dễ vỡ.
Cuốn sách “Trên sa mạc và trong rừng thẳm” không phải là cuốn sách để lướt qua trên xe bus. Nó là một chuyến tàu tốc hành đưa bạn và các con rời khỏi chiếc ghế sofa êm ái, ném bạn vào giữa bão cát và bầy sư tử, để mài giũa lại cái bản năng dũng cảm, sự tháo vát và lòng trung thành đã bị ngủ quên.
Nếu bạn đang bế tắc trong cuộc sống, hoặc đang tìm một “tâm pháp” để rèn rũa tính tự lập, kiên cường cho đứa con bé bỏng của mình, thì hãy rước ngay kiệt tác này về. Tắt wifi đi, pha một ấm trà, và để chuyến phiêu lưu vĩ đại nhất mọi thời đại này thắp lên ngọn lửa trong bạn!
Thân mến, Quang VN
P.S: Trong hai nhân vật Stas và Nel (Đại diện cho Trí tuệ/Bản lĩnh và Sự thấu cảm/Yêu thương), bạn nghĩ kỹ năng nào quan trọng hơn để tồn tại trong xã hội hiện đại? Hãy comment chia sẻ với Bố Quang nhé!
Có thể bạn sẽ thích: