“Hãy viết cho mình một bài review cuốn sách này.”
Nếu chỉ đưa một yêu cầu như thế, AI vẫn có thể trả lại một bài có mở đầu, các ý chính và kết luận. Nhìn qua cũng khá đầy đủ.
Nhưng còn chuyện mình nghĩ gì về cuốn sách, có trải nghiệm nào liên quan và muốn người đọc nhớ điều gì thì sao?
Trước đây, mình từng dùng AI viết gần như toàn bộ bài trên blog. Hiện tại, mình đang chuyển sang cách làm khác: AI hỗ trợ nghiên cứu, lên dàn ý và viết nháp; mình cung cấp trải nghiệm, đọc lại, sửa và quyết định nội dung cuối cùng.
Bài review sách Chiến Lược Sản Phẩm vừa đăng là một ví dụ. Mình đưa chuyện đi Big C mua bánh mì, chia sẻ những ý thích trong sách, bổ sung tài liệu rồi điều chỉnh bài để hướng đến người kinh doanh.
Không phải chỉ có một lần gõ yêu cầu rồi lấy ngay kết quả. Có khá nhiều lượt trao đổi ở giữa. Mình muốn kể lại quá trình đó để bạn có thể thử với bài viết của mình.
Nếu chưa quen với công cụ này, bạn có thể đọc bài AI là gì? trước khi bắt đầu.
Trước khi nhờ AI viết, mình cần có điều muốn nói
Mình làm nội dung về sách, tài chính cá nhân và AI & OPC. Với mỗi chủ đề, phần nguyên liệu có thể khác nhau, nhưng mình cần xác định mình muốn chia sẻ điều gì.
Chẳng hạn, với cuốn Chiến Lược Sản Phẩm, mình đã có một chuyện rất đời thường: nhiều lần vào Big C mua mấy ổ bánh mì dài, lúc ra lại xách thêm cả túi đồ.
Chuyện ấy là nguyên liệu mở bài. Còn ý mình muốn nói là khi kinh doanh, cần nghĩ cả bộ sản phẩm: món nào thu hút khách, món nào tạo doanh thu và món nào đóng góp lợi nhuận.
Sau đó mình chia sẻ thêm hai điều thích trong sách: bồi đắp giá trị và trở thành người tiên phong, với những ví dụ Rau Má Mix, MIA.vn.
Khi có những ý này, AI mới có cơ sở để giúp mình sắp xếp bài theo một góc nhìn cụ thể.
Nếu bạn chưa viết được thành đoạn cũng không sao. Vài dòng ghi chú, một đoạn nói chuyện hoặc câu trả lời cho câu hỏi “mình thấy ý nào đáng nhớ?” đều có thể là điểm bắt đầu.
Nhưng phần nào chưa có trải nghiệm thì cứ để trống. Đừng nhờ công cụ thêm một câu chuyện cá nhân chỉ để bài trông sinh động hơn.
Mình cho AI hỏi lại những chỗ chưa rõ
Lúc bắt đầu làm bài review, mình nói rằng nếu cần phỏng vấn thêm thì cứ hỏi.
Một trong những câu hỏi được đặt ra là sau khi đọc sách, điều gì khiến mình nhớ hoặc thay đổi cách nhìn về kinh doanh.
Mình trả lời khá tự nhiên, chưa cần chỉnh câu chữ. Từ đó, những ý về sản phẩm thu hút khách, sản phẩm tạo lợi nhuận và cách nâng cấp giá trị mới rõ dần.
Mình thấy cách trao đổi này phù hợp khi đã có suy nghĩ nhưng chưa biết sắp xếp từ đâu.
Bạn có thể thử yêu cầu:
Mình muốn viết bài về chủ đề này từ trải nghiệm của mình. Trước khi viết, hãy hỏi từng câu để làm rõ ý chính và những ví dụ cần thiết. Không tự thêm chuyện cá nhân.
Hỏi từng câu cũng giúp mình tập trung trả lời hơn. Nếu nhận ngay một danh sách dài gồm độc giả, mục tiêu, thông điệp, cấu trúc, ví dụ… thì có khi chưa viết bài đã thấy mệt rồi.
Khi đã đủ nguyên liệu, hãy chuyển sang dàn ý và bản nháp. Không nhất thiết phải trả lời mọi câu hỏi có thể nghĩ ra.
Có tài liệu thì đưa tài liệu, nhưng vẫn cần đối chiếu
Ban đầu, mình gửi phần giới thiệu sách và mục lục. Sau đó mình bổ sung PDF nội dung để đối chiếu kỹ hơn.
Một chi tiết được làm rõ là trường hợp MIA.vn. Bản đầu mới dừng ở ý xây dựng hình ảnh một cửa hàng chuyên về vali. Khi đối chiếu phần liên quan trong sách, trọng tâm rõ hơn: nhìn vali như một phụ kiện thời trang, ngoài công dụng đựng đồ.
Chỉ một thay đổi ấy thôi, phần giải thích đã khác rồi.
Với bài review sách, mình muốn phân biệt rõ ba thứ: tác giả nói gì, mình hiểu và liên hệ thế nào, ví dụ nào được thêm vào để giải thích.
Chuyện mua bánh mì ở Big C là chuyện mình kể. Còn khẳng định bánh mì bán lỗ để kéo khách thì mình không có số liệu. Hai việc đó không thể tự nối thành một kết luận.
Bạn cũng nên kiểm tra AI đã đọc được những phần nào của tài liệu. Trong lần làm bài này, công cụ đọc kỹ các trang liên quan đến góc review, chứ không mặc định đã đọc hết cuốn sách.
Khi đưa tài liệu vào, có thể giao việc rõ hơn:
Dựa vào tài liệu để đối chiếu những ý mình đã nêu. Ghi lại trang tham khảo. Nếu không đọc được hoặc chưa tìm thấy căn cứ, hãy nói rõ; đừng điền bằng suy đoán.
Mình giữ giọng văn bằng những đoạn mình tự viết và sửa
Nói “hãy viết tự nhiên, gần gũi” vẫn khá chung chung. Với mình, gần gũi có thể là cách kể chuyện như đang nói với một người bạn, có câu ngắn, câu dài và đôi khi dùng dấu “&”.
Người khác lại có thể thích cách diễn đạt khác.
Vì thế, trong quá trình làm blog, mình đưa cả những đoạn đã tự sửa để AI tham khảo. Những yêu cầu về giọng văn được lưu vào Blog Writing Skill trên Notion để dùng lại.
Chẳng hạn, khi sửa bài OPC, mình viết phần mở đầu bằng hình dung về một văn phòng “hoành tráng, sang xịn mịn”, tuyển ngay mười nhân viên, rồi chuyển sang chuyện một người tự làm nhiều vai trò.
Đó là một mẫu cụ thể hơn nhiều so với việc chỉ nói “viết thân thiện”.
Bạn có thể đưa một vài đoạn do chính mình viết rồi yêu cầu:
Hãy giữ cách xưng hô, nhịp câu và mức độ dùng từ đời thường của các đoạn này. Sửa câu khó hiểu và ý lặp, đồng thời giữ nguyên quan điểm và chi tiết cá nhân.
Tuy vậy, mình vẫn cần đọc lại. Lưu giọng văn vào một hướng dẫn không có nghĩa mọi đoạn sau đó đều sẽ đúng ý.
Bản nháp giúp mình nhìn ra điều cần thay đổi
Một bản nháp có thể trôi chảy nhưng chưa đúng người đọc.
Với bài Chiến Lược Sản Phẩm, sau khi có bản đầu, mình hỏi nếu hướng tới người kinh doanh thì có cần viết khác đi không.
Từ đó, trọng tâm bài được chuyển rõ hơn sang những vấn đề như bán chạy nhưng ít tiền lời, vai trò của từng món trong danh mục và cải thiện giá trị ngoài việc giảm giá.
Cùng một cuốn sách, nhưng lựa chọn độc giả đã ảnh hưởng đến cách triển khai.
Khi đọc bản nháp, bạn có thể xem lần lượt:
- Bài có nói đúng điều mình muốn chia sẻ không?
- Ví dụ và cách giải thích có phù hợp người đọc không?
- Có đoạn nào nghe trôi chảy nhưng mình chưa thực sự đồng ý?
- Có trải nghiệm, số liệu hoặc kết luận nào được tự thêm vào không?
Sau đó mới sửa những câu quá dài, những chỗ dùng từ mình ít khi nói hoặc đoạn chuyển ý còn đột ngột.
Mình cần quyết định cả ý lẫn cách kể. Nếu chỉ thay vài từ cho giống văn nói mà giữ nguyên những nhận xét mình không có, bài vẫn khó mang góc nhìn của mình.
Nhờ AI phản biện và tự kiểm tra nguồn
Sau khi sửa bản nháp, mình có thể đưa lại cho AI đọc để tìm chỗ chưa rõ, ý lặp hoặc lập luận còn thiếu.
Một yêu cầu có thể dùng là:
Đọc bài như một người phản biện. Chỉ ra đoạn khó hiểu, nhận định thiếu căn cứ và chỗ có thể khiến người đọc hiểu nhầm. Giải thích lý do và đề xuất sửa; không chỉ nhận xét chung rằng bài đã tốt.
Tuy nhiên, phản hồi của AI vẫn cần được xem xét. Một lời nhận xét nghe hợp lý chưa thay thế được việc mở sách hoặc tài liệu để kiểm tra.
Mình từng gặp việc AI đưa ra câu trích dẫn nghe rất hợp lý nhưng tìm lại trong sách thì không thấy. Vì vậy, với tên sách, tác giả, trích dẫn hay số liệu, mình cần đối chiếu nguồn.
Những lời khẳng định như đã thử, đã áp dụng hoặc đạt kết quả nào đó cũng phải đúng với việc mình đã làm.
Chỗ chưa xác minh được thì bỏ, sửa hoặc ghi lại để kiểm tra tiếp. Không cần cố giữ chỉ vì câu ấy viết khá hay.
Chốt nội dung rồi mới đến ảnh và SEO
Khi nội dung đã ổn, mình mới chuyển sang phần hình ảnh và SEO.
Với bài review Chiến Lược Sản Phẩm, mình dùng cuốn sách thật để chụp bìa và những trang liên quan đến các ý trong bài. AI hỗ trợ gợi ý vị trí chèn, tên file và thông tin ảnh.
Sau đó là tiêu đề SEO, mô tả tìm kiếm, từ khóa và liên kết nội bộ.
Mình cũng chốt mẫu tiêu đề “Review sách + tên sách + góc nhìn chính” để các bài review có cách đặt tên thống nhất.
Tách từng công đoạn giúp mình dễ xem phần nào đã ổn, phần nào còn cần làm. Nếu còn đang thay đổi đối tượng độc giả và thông điệp chính thì phần tiêu đề hay mô tả cũng có thể phải sửa theo.
Bạn có thể xem bài review sách Chiến Lược Sản Phẩm để đối chiếu với quá trình mình vừa kể.
Nếu muốn thử, hãy bắt đầu từ một đoạn có nguyên liệu thật
Bạn chưa cần xây ngay một bộ hướng dẫn dài hoặc giao AI viết cả bài.
Hãy lấy một trang ghi chú sau khi đọc sách, một tình huống trong công việc hoặc điều mình đang muốn giải thích cho người khác.
Nói rõ ý muốn giữ, người sẽ đọc và giới hạn công cụ cần tuân theo. Nhờ AI sắp xếp thành bản nháp rồi tự đọc lại.
Bạn có nhận ra suy nghĩ của mình trong đoạn đó không? Có câu nào mình sẽ chẳng bao giờ nói? Có chi tiết nào được thêm mà mình chưa cung cấp?
Những chỗ ấy là việc để sửa tiếp.
Mình đang dùng AI theo cách đó: có tư liệu, có trao đổi và có nhiều lượt chỉnh sửa. Phần cần mình làm vẫn khá rõ — đọc, suy nghĩ, cung cấp trải nghiệm và quyết định điều gì sẽ xuất hiện trên blog.
Có thể bạn sẽ thích:
