Chào các bạn, Quang VN đã trở lại!
Trong thế giới xe sang, có một sự phân chia rất rõ ràng:
- Bạn muốn êm ái, bạn muốn ngồi ghế sau để người khác lái? Hãy chọn Mercedes-Benz.
- Bạn muốn công nghệ, muốn sự cân bằng? Hãy chọn Audi.
- Nhưng nếu bạn muốn tự tay cầm vô lăng, muốn cảm nhận từng khúc cua và muốn trái tim đập nhanh hơn? Câu trả lời chỉ có một: BMW.
Slogan huyền thoại “The Ultimate Driving Machine” (Cỗ máy lái tuyệt đỉnh) không chỉ là quảng cáo. Nó là tôn chỉ hoạt động suốt 100 năm qua của hãng xe xứ Bavaria.
Nhưng bạn có biết, BMW đã từng đứng trước bờ vực phá sản và suýt bị Mercedes thâu tóm vào năm 1959? Bạn có biết thương vụ mua lại Land Rover là sai lầm tài chính lớn nhất lịch sử hãng? Và bạn có biết gia tộc nào đang âm thầm đứng sau giật dây đế chế này suốt hơn nửa thế kỷ qua?
Hôm nay, hãy cùng Quang thắt dây an toàn, chỉnh ghế lái và đạp ga hết cỡ để khám phá lịch sử đầy tốc độ của biểu tượng “Hai quả thận” này nhé.
Chương 1: Bầu Trời, Hiệp Ước Versailles và Sự Thật Về Logo (1916 – 1918)
Khởi đầu của BMW không nằm trên mặt đất, mà ở trên trời. Năm 1916, giữa Thế chiến thứ Nhất, công ty BFW (Bayerische Flugzeugwerke) được thành lập tại Munich (Bang Bavaria, Đức). Tiền thân của nó là xưởng sản xuất động cơ máy bay của Karl Rapp và xưởng máy bay của Gustav Otto (con trai người phát minh ra động cơ đốt trong 4 kỳ Nikolaus Otto).
Họ làm ra những động cơ máy bay tuyệt vời, giúp không quân Đức thống trị bầu trời. Năm 1917, công ty đổi tên thành BMW (Bayerische Motoren Werke – Xưởng động cơ Bavaria).
Sự thật về Logo “Cánh quạt”: Hầu hết mọi người (kể cả nhân viên bán xe BMW) đều tin rằng logo hai màu Xanh – Trắng tượng trưng cho cánh quạt máy bay đang quay trên nền trời xanh. Thực tế: SAI HOÀN TOÀN. Logo BMW đơn giản là lấy màu cờ của bang Bavaria (Trắng và Xanh dương). Vì luật pháp lúc đó cấm dùng biểu tượng nhà nước làm logo thương mại, nên họ đảo thứ tự màu một chút. Huyền thoại về “cánh quạt máy bay” chỉ là do một chiến dịch quảng cáo năm 1929 vẽ ra cho lãng mạn mà thôi.
💰 Góc nhìn Tài chính của Quang VN: Ngay khi mới thành lập, BMW đã gặp hạn lớn. Năm 1919, Hiệp ước Versailles (sau khi Đức thua trận Thế chiến I) cấm nước Đức sản xuất máy bay. Doanh thu chính của BMW (động cơ máy bay) về 0. Để sinh tồn, họ phải chuyển sang làm phanh xe lửa, thiết bị nông nghiệp và thậm chí là đồ nội thất. Đây là bài học đầu tiên về sự Linh hoạt (Agility) để tránh phá sản.
Chương 2: Từ Hai Bánh Đến Bốn Bánh & Chiếc Xe Mua Lại (1923 – 1929)
Không được làm máy bay, BMW chuyển sang làm xe máy. Năm 1923, chiếc mô tô BMW R32 ra đời. Nó sử dụng động cơ Boxer (xy-lanh nằm ngang đối xứng) trứ danh mà đến tận ngày nay các dòng xe BMW Motorrad vẫn dùng. Xe máy giúp BMW có dòng tiền dương trở lại.
Năm 1928, BMW quyết định nhảy vào làm ô tô. Nhưng thay vì tự thiết kế từ đầu (tốn kém và lâu), họ chọn cách đi tắt: M&A (Mua bán sáp nhập). BMW mua lại nhà máy Fahrzeugfabrik Eisenach. Nhà máy này đang sản xuất chiếc xe nhỏ nhắn tên là Dixi (mua bản quyền từ dòng Austin 7 của Anh).
Chiếc ô tô đầu tiên của BMW thực chất là một chiếc xe Anh Quốc đổi tên: BMW 3/15. Nó nhỏ, rẻ và bán chạy trong thời kỳ kinh tế khó khăn. Nhờ thương vụ M&A này, BMW chính thức trở thành hãng ô tô mà không tốn chi phí R&D ban đầu.
Chương 3: Bóng Ma Thế Chiến II & Thời Kỳ Làm Nồi Niêu (1939 – 1948)
Thập niên 30, dưới thời Đức Quốc xã, BMW phất lên nhờ các đơn hàng quân sự (động cơ máy bay cho Luftwaffe, xe máy sidecar R75 cho quân đội). Họ cũng tạo ra chiếc xe thể thao đẹp nhất thời bấy giờ: BMW 328.
Nhưng cái giá phải trả là đạo đức. BMW thừa nhận đã sử dụng hàng chục ngàn lao động cưỡng bức và tù nhân trại tập trung trong các nhà máy của mình. Đây là vết nhơ lịch sử mà gia tộc Quandt và BMW sau này phải công khai xin lỗi và bồi thường.
Năm 1945, Đức thua trận. Nhà máy BMW ở Munich bị ném bom tan nát. Nhà máy ở Eisenach (nơi làm ô tô) rơi vào tay quân Liên Xô (sau này thuộc Đông Đức). BMW bị quân Đồng minh cấm sản xuất xe cơ giới. Để nuôi sống công nhân, các kỹ sư tài năng của BMW phải đi sản xuất… nồi niêu, xoong chảo và xe đạp.
Chương 4: “Thiên Thần Baroque” và Cú Ngã Ngựa Tài Chính (1950s)
Năm 1952, BMW được phép làm ô tô trở lại. Nhưng họ mắc sai lầm chiến lược nghiêm trọng về định vị sản phẩm. Họ làm ra hai loại xe trái ngược nhau:
- Siêu sang: Dòng 501/502 (biệt danh “Thiên thần Baroque”) và siêu xe 507 Roadster. Chúng rất đẹp, rất đắt, nhưng chi phí sản xuất quá cao. Mỗi chiếc 507 bán ra, BMW lỗ nặng. (Dù Elvis Presley rất thích nó).
- Siêu rẻ: Chiếc Isetta (xe bọt nước 3 bánh, cửa mở phía trước). Xe này bán chạy nhưng biên lợi nhuận quá mỏng (như bán rau).
BMW thiếu một dòng xe Trung cấp (Mid-range) để gánh vác tài chính. Đến năm 1959, BMW thua lỗ triền miên. Tiền mặt cạn kiệt.
Chương 5: Đại Hội Cổ Đông Định Mệnh 1959 & Sự Cứu Rỗi Của Gia Tộc Quandt
Ngày 09/12/1959 là ngày quan trọng nhất lịch sử BMW. Tại đại hội cổ đông, Ban giám đốc (được Deutsche Bank hậu thuẫn) đề xuất: Bán mình cho Daimler-Benz (Mercedes). Họ cho rằng BMW không còn hy vọng sống sót. Hợp đồng sáp nhập đã soạn sẵn. BMW sắp trở thành công ty con chuyên làm linh kiện cho Mercedes.
Nhưng các cổ đông nhỏ lẻ, đại lý và nhân viên nổi giận. Họ không muốn mất đi niềm tự hào Bavaria vào tay người Stuttgart. Cuộc họp trở nên hỗn loạn. Đúng lúc đó, một cổ đông lớn âm thầm đứng lên: Herbert Quandt.
Herbert Quandt là một nhà công nghiệp giàu có (sở hữu hãng pin Varta). Ông bị mù lòa một phần mắt, nhưng tầm nhìn kinh doanh thì sáng rõ. Thay vì bán cổ phiếu, ông quyết định mua thêm. Ông tăng sở hữu lên 50%, bơm tiền túi để cứu BMW khỏi phá sản và chặn đứng thương vụ với Mercedes.
💰 Góc nhìn Tài chính của Quang VN: Đây là một canh bạc “All-in” vĩ đại. Herbert Quandt đi ngược lại lời khuyên của tất cả các cố vấn ngân hàng. Ông tin rằng BMW có tiềm năng nếu biết đánh vào phân khúc sedan thể thao cỡ nhỏ (thứ mà Mercedes bỏ ngỏ). Gia tộc Quandt (hiện nay là hai con của ông: Stefan Quandt và Susanne Klatten) vẫn nắm giữ gần 50% cổ phần BMW và là những người giàu nhất nước Đức. Sự ổn định của cơ cấu cổ đông gia đình (Family-owned) giúp BMW có thể hoạch định chiến lược dài hạn 10-20 năm mà không sợ áp lực ngắn hạn từ phố Wall.
Chương 6: “Neue Klasse” – Sự Ra Đời Của Dòng 3 Series & 5 Series (1962 – 1972)
Có tiền của Quandt, BMW tung ra dự án “Neue Klasse” (Đẳng cấp mới). Năm 1962, chiếc BMW 1500 ra mắt.
- Thiết kế: Gọn gàng, thể thao, mũi xe chúi về phía trước (Shark nose).
- Cột C: Có đường gấp khúc Hofmeister Kink (đặc trưng thiết kế đến tận ngày nay).
- Vận hành: Nhanh nhẹn, lái cực sướng.
Chiếc xe này định hình phân khúc Sedan thể thao (Sport Sedan). Nó cứu sống BMW về mặt tài chính. Sau đó, BMW chuẩn hóa cách đặt tên:
- 5 Series (1972): Sedan hạng trung.
- 3 Series (1975): Sedan cỡ nhỏ (Dòng xe bán chạy nhất lịch sử BMW, chiếm 30% doanh số).
- 7 Series (1977): Sedan hạng sang.
Slogan “The Ultimate Driving Machine” ra đời tại Mỹ vào thập niên 70, biến BMW thành biểu tượng của sự thành đạt và năng động (Yuppies car).
Chương 7: Thảm Họa Rover – “Bệnh Nhân Người Anh” (1994 – 2000)
Thập niên 90, BMW muốn mở rộng quy mô. Họ thấy mình quá nhỏ so với GM, Ford hay Toyota. Năm 1994, CEO Bernd Pischetsrieder quyết định mua lại tập đoàn Rover Group của Anh với giá 800 triệu Bảng. Rover Group bao gồm: Land Rover, Mini, MG, Rover.
Mục tiêu: BMW muốn có Land Rover để làm SUV và Mini để làm xe nhỏ. Thực tế: Rover là một mớ hỗn độn.
- Chất lượng xe Anh quá tệ, hay hỏng vặt.
- Dây chuyền sản xuất lạc hậu.
- Văn hóa làm việc lười biếng, đình công liên miên.
BMW đã bơm hàng tỷ USD vào Rover nhưng càng làm càng lỗ. Báo chí gọi Rover là “The English Patient” (Bệnh nhân người Anh) đang hút cạn máu BMW. Năm 2000, BMW chịu hết nổi. Họ bán tống bán tháo Rover.
- Bán Land Rover cho Ford với giá 3 tỷ USD (gỡ gạc được chút).
- Bán Rover/MG cho quỹ Phoenix với giá tượng trưng… 10 Bảng Anh (coi như cho không để tống khứ nợ nần).
Nhưng BMW giữ lại một viên ngọc quý: MINI. Họ nhìn thấy tiềm năng của thương hiệu xe nhỏ sành điệu này. Và họ đã đúng. MINI dưới tay BMW đã lột xác và thành công rực rỡ.
💰 Góc nhìn Tài chính của Quang VN: Thương vụ Rover là bài học đau đớn về Due Diligence (Thẩm định doanh nghiệp). BMW đã quá tự tin rằng kỹ thuật Đức có thể cứu vãn sự cẩu thả của người Anh. Kết quả là họ mất 6 năm và khoảng 4-5 tỷ USD tiền mặt. Tuy nhiên, nhờ đó họ học được cách làm SUV (từ Land Rover) để tạo ra chiếc BMW X5 – con gà đẻ trứng vàng sau này.
Chương 8: Cuộc Chiến Giành Rolls-Royce – Đòn Cân Não Với Volkswagen (1998)
Năm 1998, hãng Vickers (Anh) muốn bán thương hiệu siêu sang Rolls-Royce và Bentley. Hai gã khổng lồ Đức nhảy vào: BMW và Volkswagen (VW).
- BMW đang cung cấp động cơ cho Rolls-Royce, nên họ tự tin mình sẽ thắng. Họ trả giá 340 triệu Bảng.
- VW (dưới sự dẫn dắt của Ferdinand Piëch hiếu chiến) bất ngờ trả giá cao hơn: 430 triệu Bảng.
Vickers bán cho VW. VW hỉ hả vì sở hữu cả nhà máy Crewe, biểu tượng Spirit of Ecstasy và lưới tản nhiệt. Nhưng họ quên mất một chi tiết pháp lý chết người: Cái tên thương hiệu “Rolls-Royce” lại thuộc sở hữu của… hãng máy bay Rolls-Royce PLC (một công ty khác), chứ không thuộc Vickers.
BMW (vốn có quan hệ tốt với hãng máy bay) đã âm thầm mua được quyền sử dụng cái tên “Rolls-Royce” với giá chỉ 40 triệu Bảng. Kết quả:
- VW: Có nhà máy, có thiết kế, có biểu tượng nữ thần… nhưng không được dùng tên Rolls-Royce. (Họ đành lấy thương hiệu Bentley).
- BMW: Chỉ có cái tên Rolls-Royce, không có nhà máy, không có xe.
Sau một hồi đàm phán, họ chia nhau:
- Từ 2003, BMW sở hữu hoàn toàn Rolls-Royce.
- VW sở hữu hoàn toàn Bentley. Đây là một nước cờ pháp lý “cao tay ấn” của BMW, giúp họ sở hữu đỉnh cao của thế giới xe sang với giá rẻ bất ngờ.
Chương 9: Kỷ Nguyên Chris Bangle & Dòng X Series (2000s)
Đầu những năm 2000, BMW trở nên nhàm chán với thiết kế “xúc xích” (chiếc nào cũng giống nhau). Giám đốc thiết kế Chris Bangle đã thực hiện một cuộc cách mạng. Ông tạo ra chiếc 7 Series (E65) với phần đuôi xe gồ lên kỳ lạ (Bangle Butt). Fan hâm mộ chửi bới thậm tệ. Họ đòi sa thải Bangle.
Nhưng kỳ lạ thay, xe bán chạy kỷ lục. Thiết kế của Bangle giúp BMW vượt mặt Mercedes về doanh số lần đầu tiên trong lịch sử. Cùng lúc đó, BMW tung ra X5 (1999) – chiếc SAV (Sports Activity Vehicle) đầu tiên. BMW định nghĩa lại SUV: Gầm cao nhưng lái hay như Sedan. Dòng X Series (X1, X3, X5, X6) hiện chiếm hơn 50% doanh số của hãng.
Chương 10: Sự Chậm Trễ Trong Xe Điện & Chiến Lược “Power of Choice”
BMW từng là người đi tiên phong về xe điện với dòng i3 và i8 (năm 2013). Khung gầm Carbon, thiết kế tương lai. Nhưng sau đó, họ chững lại và để Tesla vượt mặt. Ban lãnh đạo BMW lo sợ xe điện sẽ không có lãi.
Hiện nay, dưới thời CEO Oliver Zipse, BMW theo đuổi chiến lược “Power of Choice” (Quyền lựa chọn). Thay vì làm khung gầm riêng cho xe điện (như Mercedes làm EQ), BMW dùng chung một khung gầm (CLAR) cho cả xe xăng, xe điện và xe Hybrid. Ví dụ: Chiếc i7 (điện) và 7 Series (xăng) nhìn y hệt nhau.
- Ưu điểm: Tiết kiệm chi phí, dây chuyền sản xuất linh hoạt. Nếu dân không thích xe điện, họ vẫn bán được xe xăng.
- Nhược điểm: Xe điện không tối ưu hóa không gian bằng xe thuần điện (như Tesla), vẫn còn “cục u” ở sàn xe.
Tuy nhiên, doanh số xe điện của BMW năm 2023-2024 đang tăng trưởng rất tốt, vượt qua cả Mercedes và Audi. Có vẻ chiến lược “Thực dụng” của họ đang phát huy tác dụng.
Lời Kết: Độc Lập Để Tự Do
Các bạn độc giả thân mến,
Câu chuyện của BMW là câu chuyện về sự Độc lập (Independence). Trong khi các hãng xe khác phải sáp nhập để tồn tại (Volkswagen nuốt Audi/Porsche, Fiat gộp với Chrysler/Peugeot), BMW vẫn đứng một mình. Họ sở hữu MINI và Rolls-Royce, tạo thành bộ ba thương hiệu phủ kín từ xe nhỏ sành điệu đến siêu sang quý tộc.
Nhờ sự bảo trợ của gia tộc Quandt, BMW không bị cuốn vào vòng xoáy lợi nhuận ngắn hạn. Họ dám làm những điều điên rồ (như i3, i8) và dám kiên định với “Cảm giác lái” dù thị trường đang chạy theo xe tự lái vô cảm.
Nếu bạn là một người trẻ, khao khát khẳng định bản thân và yêu thích sự kiểm soát, có lẽ BMW luôn có một chỗ đứng trong gara mơ ước của bạn.
Bạn thích thiết kế “lỗ mũi to” (Kidney Grille) của BMW đời mới không? Hay bạn thích sự cổ điển của dòng E46 ngày xưa? Hãy chia sẻ cùng Quang nhé!
📌 Key Takeaways (Bài Học Cốt Lõi)
- Vai trò của Cổ đông chiến lược: Gia tộc Quandt là “mỏ neo” giúp BMW không bị sóng gió tài chính nhấn chìm hay bị thâu tóm bởi đối thủ. Sự ổn định sở hữu là nền tảng cho chiến lược dài hạn.
- Định vị thương hiệu nhất quán: Suốt 50 năm, BMW không bao giờ rời xa thông điệp “Driving Pleasure” (Niềm vui lái xe). Dù làm SUV hay xe điện, xe BMW vẫn phải lái hay.
- Bài học M&A: Mua Rover là sai lầm, nhưng giữ lại MINI và mua Rolls-Royce là thiên tài. BMW biết cách “gạn đục khơi trong” sau thất bại.
- Sự linh hoạt (Agility): Từ máy bay -> xe máy -> ô tô -> nồi niêu -> xe sang. Khả năng xoay chuyển tình thế (Pivot) là DNA sinh tồn của BMW.
- Chiến lược nền tảng chung: Việc dùng chung khung gầm cho xăng/điện (Power of Choice) giúp BMW duy trì biên lợi nhuận cao và giảm rủi ro trong giai đoạn chuyển giao công nghệ hỗn loạn hiện nay.
🙋 FAQ – Hỏi Nhanh Đáp Gọn Về BMW
Q: BMW viết tắt của từ gì? A: Bayerische Motoren Werke (trong tiếng Đức) hoặc Bavarian Motor Works (tiếng Anh). Nghĩa là “Xưởng động cơ xứ Bavaria”.
Q: Tại sao gọi xe BMW là “Bimmer”? A: Ban đầu, xe máy BMW được gọi là “Beemer” (phát âm từ BSA – một hãng xe máy Anh). Sau đó, người ta gọi ô tô BMW là “Bimmer” để phân biệt. Ngày nay, Bimmer dùng để chỉ ô tô, Beemer chỉ xe máy.
Q: Lưới tản nhiệt “Hai quả thận” (Kidney Grille) có từ bao giờ? A: Xuất hiện lần đầu năm 1933 trên mẫu xe BMW 303. Ban đầu nó là hai hình bầu dục thon dài. Qua thời gian, nó biến đổi thành hình chữ nhật, rồi to dần ra (như trên 4 Series hiện nay). Dù xấu hay đẹp, nó là nhận diện không thể nhầm lẫn.
Q: Rolls-Royce thuộc về BMW hay VW? A: Thuộc về BMW. BMW sở hữu quyền thương hiệu và sản xuất xe Rolls-Royce (Phantom, Ghost, Cullinan) tại Goodwood, Anh. Còn Bentley thuộc về Volkswagen.
Q: Xe BMW có hay hỏng vặt không? A: Xe BMW nổi tiếng với động cơ hiệu suất cao và cảm giác lái, nhưng hệ thống làm mát (bơm nước) và gioăng phớt cao su thường lão hóa nhanh sau 5-7 năm (do nhiệt độ động cơ cao). Chi phí bảo dưỡng BMW thường cao hơn xe Nhật nhưng mang lại cảm xúc lái xứng đáng.
Quang VN – Blog Tài chính & Kinh doanh thực chiến.
Có thể bạn sẽ thích: