Chào các bạn, Quang VN đã trở lại!
Nếu bạn hỏi một đứa trẻ 5 tuổi hãy vẽ một chiếc xe ô tô thể thao, khả năng cao nó sẽ vẽ một chiếc xe màu Đỏ. Màu đỏ đó là màu của Ferrari.
Trong thế giới xe hơi, Ferrari đứng ở một vị thế tách biệt.
- Lamborghini sinh ra chỉ vì ông chủ bị Ferrari sỉ nhục.
- Ford GT40 sinh ra chỉ để đánh bại Ferrari.
- Porsche luôn lấy Ferrari làm thước đo trên đường đua.
Mọi con đường tốc độ đều dẫn về Maranello, Ý. Ferrari không bán phương tiện đi lại. Họ bán Giấc mơ. Một giấc mơ được định giá bằng hàng triệu đô la, bằng tiếng gầm của động cơ V12 hút khí tự nhiên và bằng logo “Chú ngựa chồm” (Prancing Horse) kiêu hãnh.
Nhưng đằng sau vẻ hào nhoáng đó là câu chuyện về một người đàn ông khắc khổ, độc đoán và đau thương: Enzo Ferrari. Ông chưa bao giờ muốn làm xe thương mại. Ông chỉ muốn đua xe. Việc bán xe cho người giàu chỉ là “cực chẳng đã” để lấy tiền nuôi đội đua.
Hôm nay, hãy cùng Quang bước vào thế giới của tốc độ, của những âm mưu chính trị và của niềm đam mê cháy bỏng đến mức cực đoan.
Chương 1: Enzo Ferrari – Giấc Mơ Của Cậu Bé Thợ Rèn (1898 – 1919)
Enzo Anselmo Ferrari sinh ngày 18/02/1898 tại Modena, Ý. Cha ông là một thợ rèn sắt. Nhà nghèo, nhưng cha ông có một niềm đam mê: Đua xe. Năm 10 tuổi, Enzo được cha dẫn đi xem giải đua xe ở Bologna. Khoảnh khắc nhìn thấy những chiếc xe lao vút qua trong bụi mù, cậu bé Enzo đã tìm thấy định mệnh của đời mình: “Tôi muốn trở thành tay đua.”
Nhưng cuộc đời không như mơ. Năm 1916, cha và anh trai của Enzo đều qua đời vì dịch cúm. Enzo phải bỏ học, đi lính trong Thế chiến I, và suýt chết vì đại dịch cúm Tây Ban Nha. Giải ngũ, ông nộp đơn xin việc vào hãng FIAT nhưng bị từ chối thẳng thừng. Thất nghiệp, nghèo đói, cô độc. Enzo ngồi khóc trên ghế đá công viên ở Turin. Chính những giọt nước mắt tủi nhục đó đã hun đúc nên một ý chí sắt đá: “Một ngày nào đó, tao sẽ khiến bọn mày phải ngước nhìn”.
Chương 2: Tay Đua Của Alfa Romeo & Logo Chú Ngựa Chồm (1920 – 1929)
Enzo bắt đầu sự nghiệp đua xe cho một hãng nhỏ tên là CMN, sau đó chuyển sang Alfa Romeo. Ông lái khá tốt, nhưng không phải là xuất sắc nhất. Tài năng thực sự của ông nằm ở Quản lý. Ông biết cách tuyển dụng những tay đua giỏi nhất và những kỹ sư giỏi nhất.
Sự tích Logo Ngựa Chồm (Cavallino Rampante): Năm 1923, sau khi thắng một giải đua, Enzo gặp nữ bá tước Paolina Baracca. Bà là mẹ của Francesco Baracca – phi công tiêm kích huyền thoại của Ý trong Thế chiến I (người đã bắn hạ 34 máy bay địch trước khi tử trận). Trên thân máy bay của Francesco có vẽ hình một chú ngựa đen đang chồm lên. Bà bá tước nói với Enzo: “Hãy lấy hình con ngựa của con trai tôi gắn lên xe của cậu. Nó sẽ mang lại may mắn.”
Enzo đã làm theo. Ông đặt con ngựa đen lên nền màu vàng (màu của thành phố Modena quê hương ông). Logo Ferrari ra đời từ đó.
Chương 3: Scuderia Ferrari – Đội Đua Trước, Hãng Xe Sau (1929 – 1947)
Năm 1929, Enzo thành lập Scuderia Ferrari (nghĩa là “Chuồng ngựa Ferrari”). Lúc này, đây chưa phải là hãng sản xuất xe. Đây là đội đua của Alfa Romeo. Enzo quản lý đội đua này thành công rực rỡ. Ông trở thành “Ông trùm” của làng đua xe Ý.
Nhưng Enzo có tính cách rất khó chịu. Ông độc đoán, hay gây gổ. Năm 1939, Alfa Romeo sa thải ông. Họ cấm ông sử dụng tên “Ferrari” để làm xe trong vòng 4 năm. Enzo quay về Modena, mở xưởng cơ khí làm máy công cụ trong Thế chiến II để chờ thời.
Năm 1947, khi lệnh cấm hết hạn, Enzo tung ra chiếc xe đầu tiên mang tên mình: Ferrari 125 S.
- Động cơ: V12 1.5L. (Enzo bị ám ảnh bởi động cơ V12, ông cho rằng đó là động cơ hoàn hảo nhất).
- Mục đích: Chỉ để đua. Enzo không quan tâm đến việc bán nó.
Nhưng để duy trì đội đua tốn quá nhiều tiền. Enzo miễn cưỡng phải bán xe cho những người giàu có để lấy kinh phí. Ông gọi khách hàng là “Khách hàng bắt buộc”. Ông thường mắng họ là không biết lái xe, chỉ biết khoe mẽ.
💰 Góc nhìn Tài chính của Quang VN: Mô hình kinh doanh của Ferrari thời kỳ đầu là “Race to Sell” (Đua để bán xe) hay “Sell to Race” (Bán xe để đua)? Với Enzo, chắc chắn là Sell to Race. Ông coi việc sản xuất xe thương mại là “một sự phiền toái cần thiết”. Chính thái độ “chảnh” này lại tạo ra sự khan hiếm (Scarcity). Mua được xe Ferrari đồng nghĩa với việc bạn phải chịu đựng được tính khí của Enzo. Nó biến chiếc xe thành biểu tượng của sự chịu chơi.
Chương 4: Thời Kỳ Vàng Son & Bi Kịch Gia Đình (1950s)
Thập niên 50, Ferrari thống trị các giải đua Le Mans và Mille Miglia. Những chiếc xe như 250 Testa Rossa hay 250 GTO (hiện là xe đắt nhất thế giới, giá đấu giá lên tới 70 triệu USD) ra đời trong giai đoạn này.
Nhưng bi kịch ập đến với Enzo. Con trai đầu lòng của ông – Alfredo “Dino” Ferrari – người mà ông yêu thương nhất và đào tạo để kế nghiệp, bị mắc bệnh loạn dưỡng cơ (Muscular Dystrophy). Dino qua đời năm 1956 khi mới 24 tuổi. Enzo suy sụp hoàn toàn. Từ đó, ông luôn đeo kính râm đen, ngay cả khi trời tối, để che giấu nỗi đau. Ông gần như không bao giờ rời khỏi Modena, không đi xem con trai đua xe nữa. Ông chỉ đạo qua điện thoại.
Để tưởng nhớ con, ông tạo ra dòng xe Dino (dùng động cơ V6 do con trai ông tham gia thiết kế những ngày cuối đời). Đây là dòng xe duy nhất của Ferrari không mang logo Ngựa chồm.
Chương 5: Cuộc Chiến Với Ford – Sự Kiêu Ngạo Và Cái Giá Phải Trả (1963)
Đến đầu thập niên 60, Ferrari gặp khó khăn tài chính. Chi phí đua xe quá lớn. Cùng lúc đó, bên kia đại dương, Henry Ford II (cháu nội Henry Ford) muốn mua lại một hãng xe thể thao để làm thương hiệu. Ford tiếp cận Ferrari. Enzo đồng ý bán. Giá cả đã chốt: 18 triệu USD. Hợp đồng đã soạn xong.
Nhưng vào phút chót, Enzo đọc thấy một điều khoản: “Ford sẽ kiểm soát ngân sách đội đua (Scuderia) và quyết định Ferrari được đua giải nào”. Enzo nổi điên. Với ông, đội đua là linh hồn, là bất khả xâm phạm. Ông văng tục, gạch chéo hợp đồng bằng mực tím, và đuổi phái đoàn Mỹ về nước.
Henry Ford II bị sỉ nhục. Ông ra lệnh cho cấp dưới: “Làm cho tao một chiếc xe đánh bại Ferrari tại Le Mans. Bằng mọi giá.” Kết quả: Chiếc Ford GT40 ra đời. Sau vài năm thất bại, năm 1966, Ford GT40 đã đánh bại Ferrari tại Le Mans, chấm dứt sự thống trị của người Ý. (Các bạn có thể xem phim Ford v Ferrari để thấy rõ đoạn này).
💰 Góc nhìn Tài chính của Quang VN: Sự kiêu ngạo của Enzo đã khiến ông mất đi một chỗ dựa tài chính vững chắc. Việc từ chối Ford đẩy Ferrari vào tình thế nguy hiểm: Đơn độc và cạn tiền. Ông buộc phải tìm một người mua khác dễ tính hơn.
Chương 6: Bán Mình Cho FIAT & Sự Ổn Định (1969)
Năm 1969, Enzo nhận ra mình không thể gồng gánh nổi nữa. Ông bán 50% cổ phần Ferrari cho tập đoàn FIAT (của gia tộc Agnelli – “Hoàng gia” công nghiệp của Ý). Thỏa thuận với FIAT rất “hời” cho Enzo:
- FIAT lo mảng xe thương mại (sản xuất, bán hàng).
- Enzo giữ toàn quyền kiểm soát đội đua Scuderia Ferrari cho đến khi chết.
- FIAT bơm tiền không giới hạn.
Nhờ tiền của FIAT, Ferrari có thể phát triển các dòng xe mới như 308 GTB, Testarossa và mở rộng nhà máy Maranello. Enzo Ferrari qua đời năm 1988, thọ 90 tuổi. Ông ra đi thanh thản khi biết đứa con tinh thần của mình đã an toàn trong tay người Ý.
Chiếc xe cuối cùng ông phê duyệt trước khi mất là Ferrari F40. Một con quái vật thực sự, không có trợ lực lái, không có thảm sàn, cửa mở bằng dây kéo, nhưng chạy nhanh nhất thế giới. Nó là di chúc tốc độ của ông.
Chương 7: Luca di Montezemolo – Người Hồi Sinh Thương Hiệu (1991 – 2014)
Sau khi Enzo mất, Ferrari rơi vào khủng hoảng nhẹ. Xe chất lượng kém, thiết kế thô kệch. Năm 1991, FIAT bổ nhiệm Luca Cordero di Montezemolo làm Chủ tịch. Ông là một quý tộc Ý điển trai, sành điệu và là học trò cưng của Enzo.
Montezemolo đã làm 3 việc quan trọng:
- Cải thiện chất lượng: Xe Ferrari trước đây hay hỏng vặt, điều hòa không mát. Montezemolo buộc Ferrari phải đạt tiêu chuẩn chất lượng như xe Đức.
- Đua xe F1: Ông thuê Jean Todt làm đội trưởng và Michael Schumacher làm tay đua. Kết quả: Ferrari thống trị F1 những năm 2000 với 5 chức vô địch liên tiếp. Hình ảnh Ferrari lại rực sáng.
- Công viên giải trí & Hàng hiệu: Ông mở Ferrari World ở Abu Dhabi, bán áo thun, nước hoa, đồng hồ. Doanh thu từ bán đồ lưu niệm (Merchandising) có lúc chiếm tới 20-30% lợi nhuận.
Dưới thời Montezemolo, Ferrari chuyển mình từ một xưởng cơ khí thành một Thương hiệu Xa xỉ toàn cầu (Global Luxury Brand).
Chương 8: Vụ IPO Mã “RACE” – Tách Ra Để Bay Cao (2015)
Năm 2014, Sergio Marchionne (CEO của FIAT Chrysler – FCA) muốn tách Ferrari ra khỏi tập đoàn mẹ để lên sàn chứng khoán (IPO). Montezemolo phản đối vì sợ Ferrari mất chất “độc quyền” khi phải chạy theo doanh số để báo cáo cổ đông. Mâu thuẫn nổ ra, Montezemolo từ chức.
Tháng 10/2015, Ferrari chính thức niêm yết trên sàn chứng khoán New York (NYSE). Mã cổ phiếu: RACE. (Quá ngầu!). Định giá: 10 tỷ USD.
Các nhà đầu tư phố Wall phát cuồng. Họ không coi Ferrari là hãng xe hơi (như Ford, GM với P/E thấp lẹt đẹt). Họ coi Ferrari là Hãng thời trang xa xỉ (như Hermès, LVMH với P/E cao ngất ngưởng). Tại sao?
- Biên lợi nhuận: Trên 25% (cao nhất ngành xe).
- Quyền định giá: Ferrari tăng giá xe, khách hàng vẫn mua.
- Sự khan hiếm: Ferrari cố tình sản xuất ít hơn nhu cầu. “Luôn sản xuất ít hơn 1 chiếc so với nhu cầu thị trường” là tôn chỉ của hãng. Khách hàng phải xếp hàng 1-2 năm mới được nhận xe.
💰 Góc nhìn Tài chính của Quang VN: Vụ IPO này là một tuyệt phẩm tài chính (Financial Masterpiece) của Sergio Marchionne. Nó giúp “Unlock Value” (Mở khóa giá trị) cho Ferrari. Khi nằm trong FIAT, Ferrari bị định giá thấp. Khi đứng một mình, nó tỏa sáng. Hiện tại vốn hóa của Ferrari đã lên tới 70-80 tỷ USD, cao hơn cả tập đoàn mẹ Stellantis (FIAT + Peugeot + Chrysler gộp lại). Con đã lớn hơn Cha.
Chương 9: Purosangue – Cú “Quay Xe” SUV (2022)
Ferrari từng thề: “Chúng tôi sẽ không bao giờ làm xe SUV. SUV không phải là Ferrari.” Nhưng nhìn sang đối thủ: Porsche làm Cayenne và giàu sụ. Lamborghini làm Urus và doanh số tăng gấp đôi. Aston Martin làm DBX. Các cổ đông Ferrari gây áp lực: “Tiền ở đó, tại sao không nhặt?”.
Năm 2022, Ferrari ra mắt Purosangue (nghĩa là “Ngựa thuần chủng”). Họ kiên quyết không gọi nó là SUV, mà gọi là FUV (Ferrari Utility Vehicle).
- Động cơ: V12 hút khí tự nhiên (đặc sản Ferrari).
- Cửa mở ngược (như Rolls-Royce).
- Giá: Khoảng 400.000 USD (đắt gấp đôi Lamborghini Urus).
Kết quả: Cháy hàng. Ferrari phải ngừng nhận đơn đặt hàng vì sản xuất không kịp. Purosangue chứng minh rằng: Miễn là gắn logo Ngựa chồm, xe gầm cao hay gầm thấp không quan trọng, người giàu vẫn mua.
Chương 10: Tương Lai Điện Hóa & Sự Im Lặng Đáng Sợ
Ferrari đang đứng trước thách thức lớn nhất: Xe điện. Linh hồn của Ferrari là tiếng nổ động cơ V12, V8. Xe điện thì im lặng. Liệu một chiếc Ferrari im lặng có còn là Ferrari?
Ferrari tuyên bố sẽ ra mắt chiếc xe thuần điện đầu tiên vào năm 2025. Họ đang xây dựng nhà máy “E-building” tại Maranello. CEO Benedetto Vigna (vốn là một chuyên gia về chip và cảm biến từ ngành công nghệ) hứa hẹn: “Xe điện Ferrari sẽ không im lặng. Chúng tôi sẽ thiết kế âm thanh cho nó để khơi gợi cảm xúc”.
Lời Kết: Tôn Giáo Màu Đỏ
Các bạn độc giả thân mến,
Ferrari không phải là một chiếc xe để đi từ điểm A đến điểm B. Nó là phần thưởng cho những người chiến thắng cuộc chơi tư bản. Nó là biểu tượng của sự khao khát (Desire).
Enzo Ferrari từng nói: “Tôi bán động cơ, còn cái vỏ xe tôi cho không”. Ngày nay, Ferrari bán cả động cơ, cả vỏ xe, cả logo, cả áo thun, cả mũ lưỡi trai… với cái giá đắt nhất thế giới. Từ một xưởng cơ khí nợ nần, họ đã trở thành công ty có mã chứng khoán RACE tăng trưởng bền vững nhất, bất chấp suy thoái kinh tế. (Người siêu giàu ít bị ảnh hưởng bởi suy thoái).
Bạn có mơ ước sở hữu một chiếc Ferrari không? Nếu có, bạn chọn màu Đỏ (Rosso Corsa) truyền thống hay màu Vàng (Giallo Modena)? Hãy chia sẻ giấc mơ cùng Quang nhé!
📌 Key Takeaways (Bài Học Cốt Lõi)
- Quy luật Khan hiếm (Scarcity): Ferrari kiểm soát nguồn cung cực kỳ chặt chẽ. Họ không bao giờ chạy theo doanh số ồ ạt. Việc phải chờ đợi khiến khao khát sở hữu tăng lên, giúp giữ giá trị xe cũ (Resale Value) cực tốt.
- Brand Extension (Mở rộng thương hiệu): Ferrari là bậc thầy trong việc kiếm tiền từ thương hiệu (Licensing). Công viên Ferrari World, cửa hàng thời trang, đồng hồ Hublot Ferrari… mang lại dòng tiền thụ động khổng lồ mà không cần bán xe.
- Pricing Power (Quyền định giá): Ferrari có thể tăng giá xe mà không sợ mất khách. Họ chuyển chi phí lạm phát sang cho khách hàng một cách dễ dàng. Đây là đặc điểm của một doanh nghiệp có “Con hào kinh tế” (Moat) cực rộng.
- Di sản là tài sản: Câu chuyện về Enzo, về đội đua Scuderia là tài sản vô hình không thể định giá. Các hãng xe mới (như Tesla, BYD) có thể làm xe nhanh hơn, nhưng không thể mua được lịch sử 70 năm đua xe.
- Pivot to SUV: Dù bảo thủ, Ferrari cuối cùng vẫn phải làm Purosangue để thỏa mãn thị trường. Bài học: Đừng bao giờ nói “Không bao giờ”, hãy thích nghi khi thời thế thay đổi.
🙋 FAQ – Hỏi Nhanh Đáp Gọn Về Ferrari
Q: Tại sao màu đặc trưng của Ferrari là màu Đỏ? A: Đầu thế kỷ 20, Liên đoàn đua xe quốc tế quy định màu xe theo quốc gia: Xe Anh màu Xanh lá (British Racing Green), xe Pháp màu Xanh dương, xe Đức màu Trắng (hoặc Bạc), và xe Ý màu Đỏ (Rosso Corsa). Ferrari là đội đua Ý nên phải sơn màu đỏ. Dần dần nó trở thành nhận diện thương hiệu. (Dù màu yêu thích của Enzo là màu Vàng).
Q: Có tiền là mua được Ferrari mới không? A: Với các dòng phổ thông (như Roma, 296 GTB): Có, nhưng phải chờ. Với các dòng giới hạn (Limited Edition như LaFerrari, Daytona SP3): Không. Ferrari sẽ chọn người được mua. Bạn phải là khách hàng VIP, sở hữu nhiều xe Ferrari trước đó, và cam kết không bán lại ngay lập tức mới được “mời” mua.
Q: Ferrari có còn thuộc FIAT không? A: Không. Sau khi IPO năm 2015, Ferrari đã tách ra thành công ty độc lập. Tuy nhiên, gia tộc Agnelli (thông qua công ty đầu tư Exor) vẫn là cổ đông lớn nhất nắm quyền kiểm soát.
Q: Tại sao Ferrari không bao giờ quảng cáo trên TV? A: Vì khách hàng của Ferrari không ngồi xem TV để chọn xe. Họ xem đua xe F1. Đội đua Scuderia Ferrari chính là bộ phận Marketing đắt giá nhất và hiệu quả nhất của hãng.
Q: “The Ferrari” là xe gì? A: Đó là chiếc LaFerrari (ra mắt 2013). Tên tiếng Ý nghĩa là “Chiếc Ferrari”. Ý nói đây là chiếc xe định nghĩa lại toàn bộ tinh túy của hãng. Nó là một trong bộ ba “Holy Trinity” của làng siêu xe (cùng Porsche 918 và McLaren P1).
Quang VN – Blog Tài chính & Kinh doanh thực chiến.
Có thể bạn sẽ thích: