Chào các bạn, Quang VN đã trở lại!
Trong thế giới siêu xe, người ta thường nói: “Ferrari là để ngắm, Lamborghini là để nghe, còn Porsche là để lái.”
Porsche là một nghịch lý vĩ đại. Nó là hãng xe thể thao nhưng lại bán chạy nhất nhờ… xe SUV (Cayenne, Macan). Nó là hãng xe nhỏ bé (doanh số thấp hơn Toyota 30 lần) nhưng lại có lúc định thâu tóm cả gã khổng lồ Volkswagen. Nó là biểu tượng của sự sang trọng, nhưng lại khởi nguồn từ chiếc “Xe con bọ” (Beetle) bình dân nhất lịch sử.
Đặc biệt, dưới góc độ tài chính, Porsche là một “Cỗ máy in tiền” (Cash Machine). Biên lợi nhuận của họ cao đến mức các hãng khác phải thèm khát. Họ biết cách móc túi người giàu một cách vui vẻ bằng những danh sách tùy chọn (Option) dài dằng dặc.
Hôm nay, hãy cùng Quang thắt dây an toàn, nổ máy chiếc 911 tưởng tượng và đạp ga quay về quá khứ để khám phá lịch sử đầy mưu mô và tốc độ của gia tộc Porsche nhé.
Chương 1: Ferdinand Porsche – Thiên Tài Làm Thuê (1875 – 1930)
Người sáng lập Ferdinand Porsche sinh năm 1875 tại Áo. Ông là một thiên tài kỹ thuật bẩm sinh. Năm 1898 (khi mới 23 tuổi), ông đã chế tạo ra chiếc xe điện đầu tiên Egger-Lohner C.2 Phaeton và khắc chữ “P1” (Porsche số 1) lên các bộ phận quan trọng. Năm 1900, ông tạo ra chiếc xe Hybrid xăng-điện đầu tiên trên thế giới (Lohner-Porsche) – đi trước thời đại cả 100 năm.
Tuy nhiên, trong suốt nửa đầu cuộc đời, Ferdinand Porsche chỉ đi làm thuê. Ông làm Giám đốc kỹ thuật cho Daimler (tiền thân của Mercedes-Benz), thiết kế ra những chiếc xe đua huyền thoại. Nhưng vì tính khí nóng nảy và ý tưởng quá điên rồ (muốn làm xe nhỏ giá rẻ), ông thường xuyên bị sa thải hoặc bất đồng với ban lãnh đạo.
Năm 1931, ở tuổi 56, ông quyết định ra riêng, thành lập văn phòng thiết kế mang tên mình tại Stuttgart: “Dr. Ing. h.c. F. Porsche GmbH”. Lúc này, Porsche chưa sản xuất xe. Họ chỉ bán chất xám: Nhận thiết kế xe cho các hãng khác (như Zündapp, Wanderer).
💰 Góc nhìn Tài chính của Quang VN: Khởi đầu của Porsche là mô hình Consultancy (Tư vấn) và Design House (Nhà thiết kế). Họ không tốn vốn xây nhà máy, không lo hàng tồn kho. Họ bán bản vẽ và thu phí. Đây là mô hình an toàn, nhưng không thể làm giàu lớn. Muốn giàu to, họ cần một sản phẩm của riêng mình.
Chương 2: Con Bọ (Beetle) & Món Nợ Lịch Sử (1934 – 1945)
Năm 1934, Adolf Hitler lên nắm quyền. Ông ta muốn một chiếc xe cho nhân dân: Chở được 2 người lớn 3 trẻ em, chạy được 100km/h và giá rẻ như một chiếc xe máy (1000 Reichsmark). Hitler giao nhiệm vụ này cho Ferdinand Porsche.
Ferdinand đã thiết kế ra chiếc Volkswagen Beetle (Con Bọ).
- Động cơ đặt sau, làm mát bằng không khí (để không bị đông đá vào mùa đông và không bị sôi nước vào mùa hè).
- Hình dáng tròn trịa khí động học.
Dù dự án này mang lại danh tiếng, nhưng nó cũng gắn liền Porsche với bộ máy chiến tranh của Đức Quốc xã. Trong Thế chiến II, Ferdinand Porsche thiết kế xe tăng Tiger, pháo tự hành Elefant. Năm 1945, Đức thua trận. Ferdinand Porsche bị quân Pháp bắt giam 22 tháng vì tội ác chiến tranh. Tài sản bị tịch thu. Công ty Porsche đứng trước nguy cơ xóa sổ.
Chương 3: Ferry Porsche & Chiếc Xe Trong Xưởng Gỗ (1948)
Khi cha ngồi tù, người con trai Ferry Porsche phải gánh vác gia đình. Ferry chuyển công ty về một xưởng cưa cũ ở Gmund (nước Áo) để tránh bom đạn. Tại đây, Ferry muốn mua một chiếc xe thể thao cho mình nhưng không tìm thấy chiếc nào ưng ý. Ông nói câu nổi tiếng: “Tôi không tìm thấy chiếc xe mơ ước của mình, nên tôi quyết định tự chế tạo nó.”
Năm 1948, chiếc Porsche 356 đầu tiên (“No. 1”) ra đời.
- Linh kiện: Lấy từ VW Beetle (động cơ, hộp số, hệ thống treo) để tiết kiệm chi phí.
- Thân xe: Gò thủ công bằng nhôm.
- Động cơ: Chỉ 35 mã lực (yếu xìu), nhưng vì xe cực nhẹ nên lái rất lanh lẹ.
Ferry Porsche bán những chiếc 356 đầu tiên cho những người giàu có ở Thụy Sĩ và dùng tiền đó để bảo lãnh cha ra tù. Porsche 356 thành công bất ngờ. Nó chứng minh rằng xe thể thao không cần động cơ to xác, mà cần sự cân bằng và nhẹ nhàng.
💰 Góc nhìn Tài chính của Quang VN: Porsche 356 là ví dụ của Lean Startup (Khởi nghiệp tinh gọn). Ferry không đầu tư dây chuyền sản xuất ngay. Ông dùng linh kiện có sẵn của Beetle (giá rẻ, dễ kiếm) và nâng cấp nó lên. Quan trọng hơn, ông đã ký một hợp đồng để đời với Volkswagen: Với mỗi chiếc Beetle được sản xuất, VW phải trả cho gia đình Porsche 5 Mark Đức tiền bản quyền thiết kế. Vì Beetle bán được hơn 21 triệu chiếc, dòng tiền thụ động này (Royalty) đã trở thành “bầu sữa” nuôi sống Porsche trong nhiều thập kỷ.
Chương 4: Huyền Thoại 911 & Vụ Kiện Của Peugeot (1963)
Đến thập niên 60, mẫu 356 đã già cỗi. Porsche cần người kế nhiệm. Cháu nội của Ferdinand (con trai Ferry) là Ferdinand Alexander Porsche (Butzi) đã thiết kế ra mẫu xe mới. Ban đầu, nó được đặt tên là Porsche 901.
Năm 1963, xe ra mắt tại triển lãm Paris. Hãng xe Pháp Peugeot lập tức kiện Porsche. Peugeot tuyên bố họ đã đăng ký bản quyền tất cả các tên xe có 3 chữ số với số 0 ở giữa (205, 404, 508…). Porsche không muốn rắc rối pháp lý. Họ thay số 0 bằng số 1. Cái tên Porsche 911 ra đời.
911 trở thành biểu tượng bất diệt: Động cơ đặt sau (Rear-engine), 6 xi-lanh đối đỉnh (Flat-6), hình dáng con ếch. Dù các kỹ sư vật lý bảo rằng động cơ đặt sau là sai lầm (dễ bị văng đuôi), nhưng Porsche đã dành 60 năm tiếp theo để chứng minh: Họ có thể bẻ cong các quy luật vật lý bằng kỹ thuật cơ khí đỉnh cao.
Chương 5: Gia Tộc Porsche-Piëch & Cuộc Chiến Vương Quyền (1970s)
Gia đình Porsche rất đông con cháu. Hai nhánh chính là:
- Nhánh Porsche: Con cháu của Ferry Porsche (như Butzi Porsche).
- Nhánh Piëch: Con cháu của Louise Piëch (chị gái Ferry, con gái Ferdinand). Đại diện tiêu biểu là Ferdinand Piëch.
Hai nhánh này ghét nhau như chó với mèo. Họ tranh giành quyền lực điều hành công ty. Những bữa ăn gia đình biến thành chiến trường. Năm 1972, Ferry Porsche ra quyết định cứng rắn: Không thành viên nào trong gia đình được phép làm quản lý tại Porsche nữa. Họ chỉ được làm cổ đông và ngồi trong Hội đồng giám sát. Thuê người ngoài làm CEO.
Ferdinand Piëch (kỹ sư thiên tài tạo ra xe đua Porsche 917) tức giận bỏ sang làm việc cho Audi (và sau này biến Audi thành đối thủ của Porsche, rồi trở thành Chủ tịch Volkswagen). Mối thù này sẽ dẫn đến cuộc chiến thâu tóm kinh điển sau này.
Chương 6: Khủng Hoảng Thập Niên 90 & Sự Xuất Hiện Của Wendelin Wiedeking
Đầu thập niên 90, Porsche đứng bên bờ vực phá sản.
- Doanh số tụt dốc thảm hại (chỉ bán được 14.000 xe/năm).
- Chi phí sản xuất quá cao (lắp ráp thủ công, không hiệu quả).
- Giá USD giảm mạnh (Porsche bán chủ yếu ở Mỹ nhưng thu về đồng Mark Đức).
Năm 1993, Wendelin Wiedeking được bổ nhiệm làm CEO. Ông là người đã cứu sống Porsche.
- Học người Nhật: Ông mời các chuyên gia Toyota sang Đức dạy cho kỹ sư Porsche về quy trình sản xuất tinh gọn (Kaizen). Ông sẵn sàng để kỹ sư Porsche bị mắng xối xả để tỉnh ngộ.
- Cắt giảm: Ông sa thải hàng loạt quản lý kém hiệu quả, giảm chi phí sản xuất 30%.
- Boxster: Ra mắt mẫu xe mui trần giá rẻ Boxster (dùng chung linh kiện với 911) để tăng doanh số.
Nhưng nước cờ quan trọng nhất của Wiedeking là: Làm SUV.
Chương 7: Canh Bạc Cayenne – Cứu Tinh Bị Ghét Bỏ (2002)
Cuối thập niên 90, Wiedeking nhận thấy thị trường Mỹ đang phát cuồng vì SUV. Ông đề xuất Porsche làm SUV. Các fan hâm mộ Porsche gào thét: “Phản bội! Porsche là xe thể thao 2 cửa, sao lại làm xe tải gầm cao?”
Wiedeking phớt lờ. Ông hợp tác với Volkswagen để tiết kiệm chi phí.
- Khung gầm: Chung với VW Touareg và Audi Q7.
- Động cơ, Hệ thống treo: Porsche tự tinh chỉnh.
Năm 2002, Porsche Cayenne ra mắt. Nó xấu (đời đầu), nó to xác. Nhưng nó chạy nhanh như gió và lái hay như xe thể thao. Kết quả: Cayenne bán chạy như tôm tươi. Nó trở thành mẫu xe bán chạy nhất của Porsche, chiếm 50% doanh số. Lợi nhuận từ Cayenne đã giúp Porsche trả hết nợ, có tiền để phát triển siêu xe Carrera GT và 918 Spyder.
💰 Góc nhìn Tài chính của Quang VN: Cayenne là bài học kinh điển về Product Diversification (Đa dạng hóa sản phẩm). Wiedeking nói: “Tôi thà bị fan cuồng chửi còn hơn để công ty phá sản”. Nhờ Cayenne (và sau này là Macan, Panamera), Porsche trở thành hãng xe có biên lợi nhuận cao nhất thế giới (khoảng 15-20% trên mỗi xe, trong khi Toyota chỉ 8%, Ford 5%).
Chương 8: Cuộc Chiến “David Nuốt Goliath” & Cú Short Squeeze Thế Kỷ (2008)
Khi Porsche đã giàu sụ nhờ Cayenne, CEO Wendelin Wiedeking và CFO Holger Härter nảy sinh tham vọng điên rồ: Porsche sẽ mua lại Volkswagen. Hãy tưởng tượng: Porsche (sản xuất 100.000 xe/năm) muốn nuốt chửng VW (sản xuất 6 triệu xe/năm). Con kiến muốn nuốt con voi.
Porsche âm thầm gom mua cổ phiếu VW trên sàn chứng khoán suốt nhiều năm. Tháng 10/2008, giữa tâm bão khủng hoảng tài chính toàn cầu, Porsche bất ngờ tuyên bố: Họ đã nắm giữ 74.1% cổ phần VW (bao gồm cổ phiếu và quyền chọn mua Options). Chỉ còn chưa đầy 6% nữa là trôi nổi trên thị trường.
Thảm họa cho phe bán khống (Short Sellers): Lúc đó, rất nhiều quỹ đầu cơ (Hedge Funds) đang bán khống cổ phiếu VW vì nghĩ giá nó sẽ giảm. Khi nghe tin Porsche đã gom gần hết cổ phiếu, họ hoảng loạn. Họ phải mua lại cổ phiếu bằng mọi giá để trả nợ (Short Squeeze). Giá cổ phiếu VW tăng vọt từ 200 Euro lên 1.005 Euro trong 2 ngày. Trong một khoảnh khắc ngắn ngủi, Volkswagen trở thành Công ty có giá trị vốn hóa lớn nhất thế giới (vượt qua ExxonMobil). Các quỹ đầu cơ mất hàng chục tỷ Euro. Porsche lãi hàng tỷ Euro trên giấy tờ.
Cú “Lật kèo” phút chót: Nhưng Porsche đã tính sai một bước: Khủng hoảng kinh tế làm các ngân hàng siết nợ. Porsche vay quá nhiều tiền để mua cổ phiếu VW, giờ họ không xoay được vòng vốn tiếp theo. Porsche đứng trước nguy cơ vỡ nợ. Lúc này, “Bố già” Ferdinand Piëch (lúc đó là Chủ tịch VW, và là cổ đông lớn của gia tộc Porsche) ra tay. Ông từ chối cho Porsche vay tiền từ quỹ của VW. Kết quả: Porsche kiệt quệ và buộc phải… bán mình cho Volkswagen.
Năm 2012, VW hoàn tất thâu tóm Porsche. Từ kẻ đi săn, Porsche biến thành con mồi. Wendelin Wiedeking bị sa thải. Ferdinand Piëch (thành viên gia tộc) đã chiến thắng, đưa Porsche về dưới trướng đế chế VW của mình.
💰 Góc nhìn Tài chính của Quang VN: Đây là một vở kịch Shakespeare hiện đại. Thực chất, gia tộc Porsche-Piëch vẫn là người chiến thắng cuối cùng. Họ sở hữu Porsche SE (công ty holding), và Porsche SE lại nắm giữ hơn 53% quyền biểu quyết của Tập đoàn Volkswagen. Tức là: Gia tộc này kiểm soát VW, và VW sở hữu hãng xe Porsche. Tiền chỉ chạy từ túi trái sang túi phải, nhưng quyền lực của gia tộc được củng cố tuyệt đối.
Chương 9: Taycan & Kỷ Nguyên Điện Hóa (2019 – Nay)
Dưới mái nhà VW, Porsche vẫn được giữ độc lập tuyệt đối về R&D. Khi Tesla Model S ra đời và đe dọa các dòng sedan hạng sang, Porsche đáp trả bằng Taycan (2019).
- Taycan là xe điện đầu tiên dùng hệ thống điện 800V (sạc siêu nhanh).
- Nó chứng minh rằng xe điện vẫn có thể có “linh hồn” Porsche: Lái chính xác, không bị quá nhiệt khi chạy gắt (điểm yếu của Tesla).
Taycan bán chạy hơn cả huyền thoại 911. Nó mở đường cho Macan EV và Cayenne EV sắp tới.
Chương 10: Vụ IPO Porsche AG – Mở Khóa Giá Trị (2022)
Tháng 9/2022, Tập đoàn Volkswagen quyết định tách Porsche AG (hãng sản xuất xe) ra và niêm yết riêng trên sàn Frankfurt. Đây là vụ IPO lớn nhất châu Âu trong nhiều năm. Định giá: 75 tỷ Euro. (Gần bằng vốn hóa của cả tập đoàn mẹ VW lúc đó).
Tại sao IPO?
- Để thu tiền mặt (khoảng 9 tỷ Euro) đầu tư cho xe điện.
- Để “Unlock Value” (Mở khóa giá trị). Thị trường định giá xe sang (Porsche, Ferrari) cao hơn nhiều so với xe phổ thông (VW). Tách ra sẽ giúp cổ phiếu tăng giá.
Lời Kết: Không Có Sự Thay Thế (There is no substitute)
Các bạn độc giả thân mến,
Lịch sử Porsche là minh chứng cho sức mạnh của Thương hiệu và Sự tập trung. Dù làm xe gì (SUV, Sedan hay xe điện), Porsche vẫn giữ được cái “chất” riêng: Cảm giác lái thể thao, sự chính xác cơ khí và chất lượng hoàn thiện tuyệt hảo.
Họ đã biến việc mua xe thành một trải nghiệm tôn giáo. Khách hàng không chỉ mua phương tiện, họ mua tấm vé gia nhập vào câu lạc bộ những người đam mê tốc độ và thành đạt. Và quan trọng nhất, Porsche dạy cho chúng ta bài học về Thích nghi: Nếu không có sự dũng cảm làm SUV Cayenne năm xưa, có lẽ hôm nay chúng ta không còn thấy những chiếc 911 trên đường nữa.
Bạn thích chiếc Porsche nào nhất? 911 huyền thoại hay Panamera sang chảnh? Hãy chia sẻ giấc mơ của bạn bên dưới nhé!
📌 Key Takeaways (Bài Học Cốt Lõi)
- Profit over Volume (Lợi nhuận hơn Số lượng): Porsche không chạy đua doanh số. Họ tập trung vào biên lợi nhuận. Chiến lược “Tùy chọn hóa” (Personalization) giúp họ bán một chiếc xe giá gốc 100k USD thành 150k USD dễ dàng.
- Product Diversification để cứu Core Business: Làm SUV (Cayenne) để lấy tiền nuôi siêu xe (911). Đây là chiến lược “lấy ngắn nuôi dài” kinh điển mà Lamborghini, Aston Martin, Ferrari sau này đều phải học theo.
- Cấu trúc sở hữu gia đình: Sự kiểm soát chặt chẽ của gia tộc Porsche-Piëch giúp công ty giữ được bản sắc qua hàng chục năm, dù có đấu đá nội bộ nhưng “nước phù sa không chảy ruộng ngoài”.
- Rủi ro đòn bẩy tài chính: Vụ thâu tóm hụt VW cho thấy sự nguy hiểm của việc dùng nợ vay (Leverage) để M&A. Chỉ cần dòng tiền tắc nghẽn một chút là đế chế sụp đổ.
- Heritage Marketing: Porsche luôn biết cách kể câu chuyện lịch sử (đua xe Le Mans, chiếc 356 đầu tiên) để duy trì giá trị thương hiệu.
🙋 FAQ – Hỏi Nhanh Đáp Gọn Về Porsche
Q: Porsche đọc thế nào cho đúng? A: Nhiều người đọc là “Pót-sơ” (một âm tiết). Nhưng cách đọc chuẩn Đức là “Pors-sche” (hai âm tiết, âm đuôi “sche” đọc nhẹ như “sơ”). Tạm phiên âm tiếng Việt là “Poóc-sơ”.
Q: Tại sao chìa khóa xe Porsche luôn nằm bên trái vô lăng? A: Đây là di sản từ đua xe Le Mans. Ngày xưa, khi xuất phát, tay đua phải chạy từ ngoài vào xe. Việc để ổ khóa bên trái giúp tay đua vừa nhảy vào xe, tay trái vặn chìa khóa, tay phải vào số cùng lúc -> Tiết kiệm được vài phần giây quan trọng.
Q: Mối quan hệ giữa Porsche và Volkswagen là gì? A: Rất phức tạp.
- Gia tộc Porsche-Piëch sở hữu công ty Porsche SE.
- Porsche SE sở hữu hơn 50% quyền biểu quyết của Tập đoàn Volkswagen.
- Tập đoàn Volkswagen lại sở hữu 75% hãng xe Porsche AG. Tóm lại: Gia tộc Porsche kiểm soát VW, và VW sở hữu hãng xe Porsche.
Q: Chiếc Porsche nào đắt nhất lịch sử? A: Hiện tại là chiếc Porsche 911 GT1 Strassenversion (khoảng 5-10 triệu USD) hoặc chiếc 550 Spyder. Tuy nhiên, dòng xe thương mại đắt nhất từng bán là 918 Spyder.
Q: Porsche có phải xe bền không? A: Theo các bảng xếp hạng của J.D. Power, Porsche thường xuyên nằm trong Top đầu về độ tin cậy, vượt xa các hãng xe Đức khác (Merc, BMW, Audi) và thậm chí ngang ngửa Lexus. Chất lượng cơ khí của Porsche cực kỳ tốt (“Xe tăng Đức”).
Quang VN – Blog Tài chính & Kinh doanh thực chiến.
Có thể bạn sẽ thích: