Chào các bạn, Quang VN đây!
Hôm nay mình muốn bắt đầu bằng một lời thú tội.
Khi mới bắt đầu viết blog, có những ngày mình ngồi nhìn màn hình máy tính trắng trơn suốt 3 tiếng đồng hồ. Mình muốn viết một cái gì đó thật độc đáo, thật đột phá, một thứ mà “chưa ai từng viết”. Và kết quả là… mình chẳng viết được gì cả.
Mình bị ám ảnh bởi hai chữ “Nguyên bản” (Original). Mình sợ viết giống người này, sợ trùng ý tưởng với người kia. Mình sợ bị gọi là kẻ bắt chước.
Nếu bạn cũng đang làm công việc sáng tạo (viết lách, thiết kế, vẽ vời, hay đơn giản là làm slide thuyết trình) và cũng đang gánh cái áp lực ngàn cân ấy, thì cuốn sách hôm nay là liều thuốc giải độc dành riêng cho bạn: “Nghệ thuật đánh cắp ý tưởng” (Steal Like An Artist) của Austin Kleon.
Hãy cùng Quang mở cuốn sách đen sì, nhỏ xíu nhưng cực kỳ “ngầu” này ra để xem: Tại sao tác giả lại xúi chúng ta đi… ăn cắp?
1. Cú sốc đầu tiên: Mọi tác phẩm nghệ thuật đều là… đồ ăn cắp?
Nghe tiêu đề sách, nhiều bạn chắc sẽ giật mình: “Ơ hay, ông Quang này lại đi cổ súy đạo văn à?”.
Bình tĩnh nào! Austin Kleon vạch ra một ranh giới cực kỳ rõ ràng và thông minh:
- Đạo văn (Plagiarism): Là copy y nguyên của một người và nhận là của mình. Đây là hành vi ăn cắp vặt, đáng lên án.
- Đánh cắp nghệ thuật (Stealing like an artist): Là lấy cảm hứng từ… 100 người, nhào nặn lại, thêm gia vị cá nhân và biến nó thành cái mới.
Tác giả đưa ra một sự thật phũ phàng nhưng giải phóng: “Nothing is original” (Không có gì là nguyên bản cả). Ngay cả những thiên tài như Picasso, Steve Jobs hay The Beatles cũng không tạo ra cái gì từ hư không. Họ là những bậc thầy của việc tổng hợp, “remix” và cải tiến những gì đã có trước đó.
Đọc đến đây, mình như trút được gánh nặng ngàn cân. Hóa ra, nhiệm vụ của mình không phải là phát minh ra cái bánh xe mới, mà là làm sao để cái bánh xe đó lăn theo cách của riêng mình.
2. “Fake it ’til you make it” – Hãy giả vờ cho đến khi làm thật
Đây là chương mình thích nhất. Austin khuyên chúng ta: Hãy copy thần tượng của bạn.
Đừng ngại thừa nhận bạn ảnh hưởng bởi ai. Lúc mới tập viết, Quang cũng cố gắng bắt chước giọng văn của những blogger nổi tiếng mình ngưỡng mộ. Mình bắt chước cách họ đặt tiêu đề, cách họ xuống dòng.
Nhưng điều kỳ diệu là: Chúng ta không bao giờ có thể copy giống hệt 100%. Trong quá trình cố gắng sao chép đó, chúng ta sẽ để lộ ra những “sai sót”, những cái “lệch pha”. Và chính những cái lệch pha đó, cộng với trải nghiệm cá nhân của bạn, sẽ tạo nên phong cách riêng của bạn.
Đừng ngồi đợi đến khi “biết mình là ai” rồi mới sáng tạo. Hãy bắt đầu sáng tạo (bằng cách bắt chước và học hỏi) để tìm ra mình là ai.
3. Hãy dùng đôi tay của bạn (Rời xa cái màn hình máy tính!)
Chúng ta đang sống trong thời đại kỹ thuật số. Cái gì cũng gõ phím, cũng vuốt màn hình. Nhưng Austin Kleon cảnh báo: “Máy tính là công cụ để biên tập, không phải công cụ để nảy sinh ý tưởng.”
Máy tính có nút “Delete”, nó khiến chúng ta cầu toàn, viết một câu xóa ba lần. Nó giết chết dòng chảy tư duy.
Sau khi đọc cuốn này, Quang đã sắm ngay một cuốn sổ tay và một cây bút mực. Khi cần lên ý tưởng bài viết, mình vẽ nguệch ngoạc, mình viết lung tung, mình gạch xóa be bét trên giấy. Cảm giác mùi mực và tiếng sột soạt trên giấy kích thích não bộ kinh khủng.
Lời khuyên cho bạn: Hãy thiết lập một khu vực “Analog” (chỉ có giấy bút, không đồ điện tử) để sáng tạo, và một khu vực “Digital” để hoàn thiện.
4. Dự án bên lề & Sở thích kỳ quặc
Có bao giờ bạn thấy tội lỗi khi đang làm việc chính mà lại tót đi làm việc linh tinh không? Kiểu như đang phải viết báo cáo tài chính thì lại ngồi… chế lời bài hát?
Austin bảo: Đừng vứt bỏ những sở thích đó!
Những dự án bên lề (Side projects) chính là nơi phép màu xảy ra. Những sở thích tưởng chừng không liên quan ấy thực ra đang “nuôi dưỡng” não bộ của bạn theo cách bạn không ngờ tới. Biết đâu đấy, tư duy âm nhạc sẽ giúp bản báo cáo tài chính của bạn có… nhịp điệu hơn?
Hãy giữ lại tất cả các đam mê của mình. Đừng cố gắng chỉ là một “blogger” hay một “nhân viên văn phòng”. Hãy là một con người đa diện.
5. Hãy trở nên… tẻ nhạt (Be Boring)
Đây là cú “plot twist” (đảo chiều) hay nhất của sách.
Chúng ta hay tưởng tượng nghệ sĩ là phải sống điên rồ, thức đêm, uống rượu, sống bất quy tắc. Nhưng Austin tát một gáo nước lạnh: Sáng tạo cần năng lượng, mà sống trác táng thì tốn năng lượng lắm.
Để có sức mà sáng tạo đường dài, bạn cần:
- Ngủ đủ giấc.
- Ăn uống điều độ.
- Quản lý tài chính tốt (để không lo chết đói).
- Có một lịch trình tẻ nhạt.
Nghe quen không? Nó rất giống với triết lý tài chính mà Quang hay chia sẻ. Tự do tài chính và kỷ luật chính là bệ phóng vững chắc nhất cho sự bay bổng. Gustave Flaubert từng nói: “Hãy sống quy củ và nề nếp trong đời thường, để bạn có thể dữ dội và độc đáo trong nghệ thuật.”
6. Điểm cộng & Điểm trừ
Điểm cộng to đùng:
- Ngắn & Đẹp: Cuốn sách siêu mỏng, nhiều hình vẽ minh họa (do chính tác giả vẽ), font chữ viết tay rất “nghệ”. Bạn có thể đọc xong nó trong đúng 1 buổi cà phê.
- Thực tế: Không triết lý sáo rỗng, toàn lời khuyên kiểu “cầm tay chỉ việc”.
Điểm trừ nho nhỏ:
- Vì nó ngắn quá nên đôi khi cảm giác hơi… thiếu thiếu. Những ai thích đọc sách nghiên cứu sâu sắc (kiểu “Tư duy nhanh và chậm”) thì sẽ thấy cuốn này hơi “nhẹ đô”. Nó giống một cuốn cẩm nang bỏ túi (manifesto) hơn là một công trình nghiên cứu.
Lời kết
Gấp lại cuốn sách “Nghệ thuật đánh cắp ý tưởng”, bài học lớn nhất mà Quang nhận được là sự Tự do.
Tự do khỏi áp lực phải trở thành thiên tài. Tự do để được học hỏi, được cóp nhặt, được nhào nặn những cái hay của thế giới thành cái đẹp của riêng mình.
Nếu bạn đang cảm thấy bế tắc, hãy nhớ câu thần chú này: “Đừng đợi ý tưởng đến. Hãy đi ‘đánh cắp’ nó (một cách nghệ thuật)!”.
Hãy bắt đầu ngay hôm nay. Mở một trang giấy ra, viết xuống 3 người bạn ngưỡng mộ nhất, và thử tạo ra một thứ gì đó kết hợp phong cách của cả 3 người đó xem sao.
Chúc các bạn có một hành trình “đạo chích” đầy thú vị và sáng tạo!
Thân mến, Quang VN
P.S: Bạn đang lấy cảm hứng từ ai? Thần tượng của bạn trong lĩnh vực bạn đang theo đuổi là ai? Comment bên dưới chia sẻ với Quang nhé (biết đâu chúng ta lại trùng “idol”)!
Có thể bạn sẽ thích: