Chào các bố mẹ, bố Quang VN đã trở lại đây!
Hôm qua, mình vừa trải qua một cuộc “đấu trí” căng thẳng với cô con gái rượu. Chuyện là con bé đòi mua một bộ đồ chơi mới toanh, dù ở nhà đã có 3 bộ tương tự. Khi mình từ chối, con bé bắt đầu chiêu bài “nước mắt cá sấu”, rồi dỗi, rồi gào lên: “Bố không thương con!”.
Khoảnh khắc đó, tim mình nhói lên một cái. Mình suýt nữa đã tặc lưỡi: “Thôi mua cho nó nín, có đáng bao nhiêu đâu”. Nhưng rồi lý trí của một người cha đã kịp thời ngăn lại.
Làm cha mẹ là một nghề kỳ lạ. Chúng ta luôn bị giằng xé giữa hai thái cực: Một bên là trái tim muốn bao bọc, muốn cho con tất cả những gì tốt đẹp nhất. Một bên là cái đầu lạnh biết rằng phải uốn nắn, phải đặt ra giới hạn để con nên người.
Nếu bạn cũng đang loay hoay trên chiếc bập bênh ấy – lúc thì quá chiều chuộng, lúc thì quá khắt khe – thì cuốn sách hôm nay Bố Quang giới thiệu chính là chiếc la bàn bạn cần: “Yêu bên trái, dạy dỗ bên phải” của tác giả Kim Vận Dung.
Hãy cùng mình khám phá xem, làm thế nào để cầm trên tay trái “viên kẹo ngọt ngào” và tay phải “cây thước nghiêm khắc” mà không làm rơi cái nào nhé!
1. Tựa đề sách: Một triết lý giáo dục gói gọn trong 6 chữ
Ngay từ cái tên, tác giả đã vẽ ra một hình ảnh rất đẹp.
- Bên trái (Gần trái tim): Là tình yêu thương vô điều kiện. Là nơi con tìm về để được an ủi, vỗ về.
- Bên phải (Tay thuận – Tay hành động): Là lý trí, là quy tắc, là sự dẫn dắt.
Tác giả Kim Vận Dung không bảo chúng ta chọn một trong hai. Bà bảo chúng ta phải dùng cả hai tay. Nếu chỉ có tay trái (Yêu thương), con sẽ trở nên yếu đuối, ỷ lại và vô kỷ luật. Nếu chỉ có tay phải (Dạy dỗ), con sẽ trở nên khô khan, xa cách và đầy sợ hãi.
Đọc cuốn sách này, mình nhận ra sai lầm lớn nhất của mình trước đây: Đó là hay “trộn lẫn” hai thứ này. Lúc cần yêu thương thì lại đi giáo huấn. Lúc cần nghiêm khắc thì lại mềm lòng. Cuốn sách dạy mình cách tách bạch chúng ra: Khi yêu hãy yêu cho trọn, khi phạt hãy phạt cho nghiêm.
2. Nghệ thuật “Yêu”: Không phải là cho đi tất cả
Trong phần “Bên trái”, tác giả khiến mình tỉnh ngộ về định nghĩa của tình yêu thương. Nhiều bố mẹ (như mình ngày xưa) nghĩ rằng yêu con là hy sinh đời bố củng cố đời con, là con muốn sao được vậy.
Nhưng Kim Vận Dung bảo: “Yêu thương sai cách là liều thuốc độc ngọt ngào.”
Bà kể những câu chuyện rất đời thường về việc bà dạy con trai mình. Bà yêu con, nhưng bà không làm “ô sin” cho con. Bà yêu con, nhưng bà để con tự chịu trách nhiệm về việc quên mang sách vở. Bà nhấn mạnh vào Sự lắng nghe (Empathy). Yêu thương thực sự là khi con bị điểm kém, thay vì mắng mỏ (tay phải), hãy dùng tay trái để ôm con trước đã. “Mẹ biết con buồn, mẹ cũng tiếc cho con”. Sự đồng cảm đó mới là tình yêu, chứ không phải là sự nuông chiều vật chất.
Bài học Bố Quang rút ra: Hãy hào phóng lời khen, hào phóng cái ôm, nhưng hãy “keo kiệt” sự thỏa hiệp khi con làm sai nguyên tắc.
3. Nghệ thuật “Dạy dỗ”: Nghiêm khắc nhưng không tàn nhẫn
Đây là phần khó nhất. Làm sao để phạt con mà con không oán hận? Làm sao để từ chối mà con vẫn cảm thấy được tôn trọng?
Tác giả đưa ra khái niệm “Kỷ luật mềm mỏng”. Dạy dỗ không có nghĩa là đòn roi hay những lời mạt sát. Dạy dỗ là thiết lập Quy Tắc (Rules).
Ví dụ: Con được phép xem TV, nhưng chỉ 30 phút mỗi ngày. Nếu con xem quá giờ -> Ngày mai cắt quyền xem TV. Đó là quy tắc. Khi áp dụng hình phạt này, thái độ của bố mẹ phải bình thản (như một vị quan tòa công tâm), không được cáu gắt, không được hét lên “Tao đã bảo mày bao nhiêu lần rồi!”.
Sự nóng giận của cha mẹ chính là thất bại của giáo dục. Khi bạn hét lên, con chỉ học được sự sợ hãi, chứ không học được bài học về sự cam kết.
Đọc đến đây, mình thấy xấu hổ vì những lần “hóa thú” quát con ầm ĩ cả nhà. Hóa ra, sự uy nghiêm thực sự đến từ sự điềm tĩnh và kiên định, chứ không đến từ âm lượng của giọng nói.
4. Những câu chuyện nhỏ, bài học lớn
Điểm hay của cuốn sách là nó không viết theo kiểu giáo trình tâm lý khô khan. Nó là tập hợp những mẩu chuyện nhỏ của chính tác giả trong quá trình nuôi dạy cậu con trai.
Mình cực thích câu chuyện về “Tiền tiêu vặt”. Tác giả dạy con về giá trị đồng tiền rất hay. Bà không cho con tiền một cách vô tội vạ, nhưng cũng không để con túng thiếu đến mức tự ti. Bà dạy con cách “kiếm tiền” qua lao động và cách “tiêu tiền” có kế hoạch.
Hay câu chuyện về “Sự trung thực”. Khi con trai bà làm vỡ chiếc bình quý, bà đã nén cơn giận (tay phải) để lắng nghe lời thú tội của con (tay trái). Bà phạt con phải dọn dẹp, nhưng sau đó lại khen ngợi sự dũng cảm của con. Kết quả: Đứa trẻ vừa nhớ đời, vừa không bị tổn thương lòng tự trọng.
Những ví dụ thực tế này giúp Bố Quang dễ dàng hình dung và áp dụng ngay vào “chiến trường” nhà mình.
5. Góc nhìn về “Làm bạn với con”
Có một trào lưu hiện nay là bố mẹ muốn làm “bạn thân” của con. Nhưng Kim Vận Dung cảnh báo: Đừng quên vai trò dẫn dắt của mình.
Bạn bè có thể đồng lõa với nhau làm việc xấu. Nhưng cha mẹ thì không. Bạn bè có thể giận dỗi rồi nghỉ chơi. Cha mẹ thì không.
Cuốn sách định vị lại vai trò của chúng ta: Chúng ta là Người dẫn đường (Mentor). Chúng ta có thể chia sẻ, vui đùa như những người bạn, nhưng khi con đứng trước ngã rẽ quan trọng hay phạm sai lầm đạo đức, chúng ta phải đứng thẳng người dậy, dùng “tay phải” để chỉ đường cho con.
Đừng vì muốn con vui vẻ mà đánh mất sự uy nghiêm cần thiết. Một đứa trẻ không nể sợ (theo hướng tôn trọng) cha mẹ mình, ra đời sẽ rất khó để tôn trọng luật pháp và sếp.
6. Lời khuyên cho các ông bố (như Quang)
Dù tác giả là phụ nữ, nhưng mình thấy cuốn này các ông bố đọc còn thấm hơn các mẹ. Đàn ông chúng ta thường hay nghiêng hẳn về một phía: Hoặc là quá nghiêm khắc (gia trưởng), hoặc là phó mặc cho vợ rồi chiều con vô điều kiện (để bù đắp thời gian vắng nhà).
Cuốn sách này giúp mình cân bằng lại.
- Nó dạy mình cách thể hiện tình cảm (điều mà đàn ông Á Đông rất kém). Nói “Bố yêu con” không làm mình bớt nam tính đi, mà làm con gái mình tự tin hơn gấp bội.
- Nó dạy mình cách giữ kỷ luật mà không cần đòn roi. Sự kiên nhẫn giải thích của người cha có sức nặng hơn ngàn roi vọt.
7. Một chút “sạn” (Review công tâm)
Tất nhiên, không có gì là hoàn hảo.
- Cuốn sách mang đậm văn hóa Trung Quốc, nơi áp lực học hành và thi cử rất nặng nề. Nên có một số quan điểm về việc học tập của tác giả hơi “căng” so với tư tưởng tự do phương Tây.
- Đôi khi giọng văn hơi triết lý, bay bổng quá (có lẽ do bản dịch).
Nhưng nếu bạn biết chắt lọc, lấy cái tinh thần cốt lõi “Cân bằng Yêu – Dạy”, thì đây vẫn là một cuốn cẩm nang tuyệt vời.
Lời kết
Gấp lại cuốn sách “Yêu bên trái, dạy dỗ bên phải”, mình nhìn sang cô con gái đang ngủ say. Mình nhận ra, hành trình làm cha mẹ giống như người nghệ sĩ đi trên dây. Nghiêng sang trái một chút là ngã (nuông chiều). Nghiêng sang phải một chút cũng ngã (khắt khe).
Chỉ có sự tỉnh táo, quan sát tinh tế và trái tim nóng hổi mới giúp chúng ta giữ thăng bằng để đưa con đi hết đoạn dây cuộc đời.
Các bố mẹ ạ, đừng sợ mình làm sai. Hãy cứ yêu con bằng cả trái tim, nhưng hãy dùng lý trí để soi đường cho tình yêu ấy. Hãy để con lớn lên trong vòng tay ấm áp của mẹ cha, nhưng với một đôi chân cứng cáp để tự bước đi.
Nếu bạn đang cảm thấy bế tắc trong việc dạy con, hãy tìm đọc cuốn này. Nó sẽ là cốc nước mát lành xoa dịu những lo âu của bạn đấy!
Thân mến, Bố Quang VN
P.S: Nhà bạn thì sao? Trong gia đình, ai là “phe Yêu” (Good Cop) và ai là “phe Dạy” (Bad Cop)? Hay cả hai đều đóng cả hai vai? Comment chia sẻ chiến thuật phối hợp của vợ chồng bạn nhé!
Có thể bạn sẽ thích: