Trước đây mình từng làm phóng viên. Nhưng nếu nghĩ làm nghề ấy thì chắc phải tự tin nói chuyện trước đông người lắm, với mình lại không hẳn như vậy.
Nói chuyện một–một thì mình khá thoải mái. Trong một nhóm nhỏ khoảng mười người trở xuống, mình cũng có thể trao đổi tự nhiên. Nhưng khi phải đứng trước một hội trường đông người, cảm giác lại khác.
Có lần mình đọc bài đọc trong lễ cưới ở nhà thờ. Mình đã chuẩn bị từ vài tháng trước mà đến lúc ấy vẫn hồi hộp.
Rồi những lần hát ở nhà thờ, tổ chức sự kiện cho khoảng năm sáu trăm trẻ em, hay trình bày một kế hoạch trước hơn một trăm người, trong đó có nhiều người lớn tuổi và có trình độ cao. Dù đã chuẩn bị kỹ, mình vẫn run.
Thành ra, mình không lạ với việc nói chuyện, cũng không phải lần đầu đứng trước đông người. Nhưng bảo cứ có kinh nghiệm rồi sẽ hết hồi hộp thì mình chưa làm được.
Đó là điều mình mang theo khi đọc cuốn Nghệ Thuật Nói Trước Công Chúng của Mike Acker.
Có tài liệu trước mặt mà vẫn sợ quên
Nếu hỏi chính xác mình sợ điều gì nhất, thật ra mình cũng chưa chắc.
Trong những hội nghị hay buổi trình bày kế hoạch, mình thường có hồ sơ và nội dung chuẩn bị đặt trước mặt. Nhưng cứ cúi xuống nhìn tài liệu thì lại cảm thấy mình trình bày không tự nhiên.
Ngẩng lên nhìn mọi người, mình lại lo quên ý. Có khi sợ nói phần sau trước, phần trước sau hoặc bỏ sót một điều quan trọng.
Rồi còn chuyện cách nói của mình có hấp dẫn không, có khiến người nghe thấy chán không, nhỡ nói không hay rồi mọi người cười thì sao.
Mình không nói những chuyện đó đã thực sự xảy ra trong từng buổi. Nhiều thứ là điều mình lo trước khi nó xảy ra.
Thế nên khi đọc sách về nói trước công chúng, điều mình muốn tìm hiểu cũng rất cụ thể: đã chuẩn bị nội dung rồi, làm thế nào để lúc đứng lên mình đỡ bị cuốn vào những nỗi lo ấy?
Nghệ Thuật Nói Trước Công Chúng nói về điều gì?
Cuốn sách của Mike Acker được chia thành bảy chiến lược, tập trung nhiều vào cách đối diện với nỗi sợ khi nói trước người khác.
Trong mục lục, bạn sẽ gặp những phần như nhìn lại trải nghiệm khiến bản thân lo lắng, tưởng tượng điều tồi tệ nhất có thể xảy ra, là chính mình, nói chuyện với một người và tập trung vào hiện tại.
Tác giả sử dụng những câu chuyện từ việc diễn thuyết, huấn luyện và cuộc sống của ông để giải thích. Bên cạnh đó là các phần hành động, câu hỏi và danh sách kiểm tra để người đọc thực hành.
Nếu đang tìm một cuốn hướng dẫn thật kỹ về thiết kế slide, sách này có thể chưa trúng điều bạn cần nhất. Phần mình chú ý hơn là cách tác giả đặt vấn đề với người đang sợ đứng trước khán giả.
Có hai chiến lược mình thấy phù hợp với bản thân: “Khám phá và làm sạch vết thương” cùng “Nói chuyện với một người”.
Mình mới đọc và tập thử, chưa áp dụng trong một lần phát biểu thực tế. Vì vậy, đây là những điều mình thấy đáng để thử tiếp, chứ chưa phải câu chuyện đọc sách xong rồi hết run.
“Khám phá và làm sạch vết thương”: Nhìn lại điều khiến mình sợ
Tên chiến lược thứ nhất nghe hơi nặng. Nhưng ý tác giả muốn đưa ra là có những trải nghiệm không vui trong quá khứ vẫn ảnh hưởng đến cách chúng ta bước vào một lần phát biểu mới.
Trong chương này, Mike Acker kể về William. Khi còn đi học, William từng trình bày trước lớp, nói lẫn lộn và bị các bạn cười. Theo câu chuyện trong sách, về sau anh nhận ra ký ức ấy có liên quan đến sự lo lắng của mình khi đứng trước đông người.
Tác giả không dừng ở việc bảo người đọc hãy cố tự tin. Ông gợi ý nhìn lại trải nghiệm, viết ra điều đã xảy ra và cảm xúc gắn với nó. Trong phần thực hành còn có hướng chia sẻ với người hỗ trợ hoặc biến câu chuyện của bản thân thành một bài nói.
Với mình, điểm đáng chú ý là dành thời gian tìm hiểu nỗi sợ thay vì chỉ cố gắng chuẩn bị thêm nội dung.
Mình sợ mọi người cười, nhưng chưa xác định được nỗi lo ấy đến từ một kỷ niệm cụ thể nào. Mình cũng chưa biết trong những điều mình lo, điều nào ảnh hưởng nhiều nhất đến cách trình bày.
Vì thế, mình không muốn đọc xong rồi tự kết luận chắc bản thân có một “vết thương” nào đó chưa giải quyết.
Điều mình có thể bắt đầu là ghi nhận rõ hơn: lúc nào mình hồi hộp, đang nghĩ điều gì và lo điều gì sẽ xảy ra. Chẳng hạn, nỗi lo quên thứ tự nội dung khác với nỗi lo người nghe đánh giá cách nói của mình.
Khi gọi chung tất cả là “mình sợ đám đông”, có vẻ mình cũng chưa hiểu rõ vấn đề của bản thân.
“Nói chuyện với một người”: Một cách nhìn gần với khả năng mình đã có
Đây là chiến lược thứ tư trong sách và là phần mình muốn thử hơn cả.
Nói chuyện riêng thì mình khá tự tin. Vậy khi đứng trước đông người, liệu mình có thể mang một phần cảm giác trò chuyện ấy vào bài trình bày không?
Trong chương này, Mike Acker kể việc ông gặp gỡ khán giả trước khi phát biểu. Thay vì chỉ chờ đến lượt lên nói, ông tìm hiểu một vài người trong số họ.
Từ đó, những người ngồi phía dưới có tên, có câu chuyện, có lý do đến nghe. Ông có thể nghĩ đến những người mình vừa gặp khi trình bày.
Trong phần hướng dẫn, tác giả gợi ý đến sớm, chuẩn bị sớm và tìm cơ hội kết nối với khoảng ba đến năm người trước buổi nói.
Mình thấy phần này cụ thể hơn việc chỉ tự nhủ rằng dưới kia toàn người quen, có gì đâu mà sợ.
Khi phải trình bày trước hơn một trăm người lớn tuổi và có chuyên môn, mình dễ chú ý đến việc họ sẽ nhìn nhận mình thế nào. Còn nếu đã trò chuyện với một vài người, biết họ đang quan tâm đến phần nào của kế hoạch, mình có thêm điều cụ thể để hướng tới khi nói.
Ít nhất, đó là cách mình hiểu và muốn thử. Còn lúc đứng trước hội trường có làm được hay không thì mình vẫn cần một dịp thực tế để kiểm chứng.
Nói với một người không có nghĩa chỉ nhìn một người suốt buổi
Theo cách mình đọc, chiến lược này hướng đến việc tạo kết nối với những con người cụ thể trong khán phòng.
Nếu hiểu thành chỉ chọn một người rồi nhìn họ từ đầu đến cuối, có lẽ mình lại tự tạo thêm một việc phải làm cho đúng.
Điều mình muốn giữ là cách diễn đạt khi đang trao đổi với ai đó: nói rõ điều cần nói, quan tâm người nghe có hiểu không và nhớ rằng họ đến vì một nội dung nào đó.
Với một bài trình bày kế hoạch, chẳng hạn, mình có thể chuẩn bị bằng câu hỏi: người nghe cần hiểu điều gì để cùng bàn tiếp? Một phần chưa rõ có thể giải thích lại như thế nào?
Đó là hướng tập mình muốn thử, được gợi ra từ chiến lược trong sách. Nó chưa phải phương pháp mình đã áp dụng thành công.
Và cũng phải tùy hoàn cảnh. Trình bày kế hoạch có thể linh hoạt cách diễn đạt, còn đọc bài đọc ở nhà thờ cần bám đúng bản văn. Mình không thể mang cùng một cách xử lý nội dung vào mọi tình huống.
Vẫn cần tài liệu, nhưng mình muốn tập cách sử dụng nó
Hai chiến lược trên khiến mình chú ý hơn đến cảm giác khi nói và mối liên hệ với người nghe. Nhưng nỗi lo quên nội dung của mình vẫn cần được tính đến.
Trong chương “Nói chuyện với một người”, tác giả cũng nhắc đến việc hoàn thành công tác chuẩn bị sớm, kiểm tra nơi trình bày, micro và có bản ghi chú dự phòng.
Chi tiết ấy khá gần với trường hợp của mình. Có chuẩn bị tài liệu không đồng nghĩa lúc nói phải cúi xuống đọc từ đầu đến cuối. Nhưng cố bỏ hết tài liệu để trông tự nhiên hơn cũng chưa chắc phù hợp.
Với những buổi được tự diễn đạt, mình muốn thử chuẩn bị một bản ý chính dễ theo dõi bên cạnh tài liệu đầy đủ. Khi tập, mình có thể xem lại chỗ nào hay quên, chỗ nào cần chuyển ý rõ hơn.
Đây là cách mình dự định điều chỉnh cho bản thân, không phải bài tập nguyên văn của tác giả.
Còn việc đã chuẩn bị từ vài tháng trước mà vẫn hồi hộp, như lần đọc bài đọc ở nhà thờ, cho thấy riêng với mình, chuẩn bị nội dung kỹ và cảm thấy thoải mái trước nhiều người vẫn là hai việc cần tiếp tục luyện.
Điều mình thích và phần cần đọc với kỳ vọng vừa phải
Điểm mình thích ở cuốn sách là tác giả đưa ra những việc tương đối cụ thể để bắt đầu: nhìn lại một trải nghiệm, viết xuống, chuẩn bị sớm hoặc trò chuyện với một vài người nghe.
Mỗi chiến lược có câu chuyện giải thích, nên mình dễ liên hệ với vấn đề của bản thân hơn là chỉ đọc những lời động viên.
Tuy nhiên, chuyện một người trong sách vượt qua nỗi sợ không có nghĩa mình làm theo sẽ nhận được kết quả giống hệt. Hoàn cảnh, trải nghiệm và mức độ lo lắng của mỗi người khác nhau.
Riêng với phần “Khám phá và làm sạch vết thương”, mình thấy nên giữ cách đọc cẩn thận. Một câu chuyện có thể giúp mình tự đặt câu hỏi, nhưng chưa đủ để giải thích hết nguyên nhân khiến mình hồi hộp. Mình cũng không muốn cố tìm ra một ký ức buồn chỉ để khớp với cách tác giả trình bày.
Ngoài ra, đọc thấy một cách làm hợp lý vẫn còn khác với thực hiện nó. Mình hiện mới ở bước đọc và tập thử, nên chưa thể đánh giá hai chiến lược này giúp mình cải thiện đến đâu khi đứng trước hội trường.
Nếu cũng ngại những cuộc trao đổi quan trọng, bạn có thể đọc thêm bài review sách Đừng Bao Giờ Thỏa Hiệp, nơi mình kể chuyện thương lượng giá thuê hội trường và phí booking.
Ai có thể thấy cuốn sách này phù hợp?
Nếu bạn có nội dung muốn chia sẻ nhưng ngại đứng lên nói, đây là một cuốn có thể tham khảo. Người đi làm phải trình bày kế hoạch, sinh viên phải thuyết trình hoặc người tham gia công việc cộng đồng đều có tình huống để liên hệ.
Còn nếu đã nói khá tự tin và đang tìm kỹ thuật nâng cao về cấu trúc bài thuyết trình hay thiết kế slide, bạn nên xem kỹ mục lục để biết sách có đúng nhu cầu không.
Với mình, trải nghiệm làm phóng viên cho thấy bản thân có thể trò chuyện khá tự nhiên trong một số hoàn cảnh. Đứng trước đông người lại là phần mình vẫn cần luyện thêm.
Mình chưa có một lần áp dụng thực tế để kể rằng sau khi đọc Nghệ Thuật Nói Trước Công Chúng, mọi thứ đã thay đổi thế nào.
Trước mắt, mình muốn tiếp tục với hai hướng đã chọn: hiểu rõ hơn điều bản thân lo và tập mang cách trò chuyện với từng người vào bài trình bày. Lần sau có dịp phát biểu, mình mới có thêm dữ liệu để xem chúng hữu ích ở đâu và còn vướng chỗ nào.
Còn hiện tại, việc biết mình muốn tập điều gì đã cụ thể hơn chuyện chỉ tự nhắc “lần tới cố đừng run nữa”.
Đây là link tiếp thị liên kết. Nếu bạn mua sách thông qua link này, mình có thể nhận được một khoản hoa hồng nhỏ mà bạn không phải trả thêm chi phí.
Có thể bạn sẽ thích:
