Lịch sử Aston Martin: 7 lần phá sản, Điệp viên 007 và Gã quý tộc bất tử

Chào các bạn, Quang VN đã trở lại!

Nếu thế giới xe hơi là một bữa tiệc tối:

Ferrari là gã trai Ý ồn ào, mặc vest đỏ, luôn muốn làm trung tâm chú ý.
Porsche là anh chàng kỹ sư Đức, mặc áo cổ lọ, ngồi một góc tính toán chi phí bữa tiệc.
Rolls-Royce là ông trùm ngồi ghế chủ tọa, không nói gì nhưng ai cũng sợ.
Còn Aston Martin? Đó là một quý ông Anh Quốc, mặc bộ Tuxedo cắt may hoàn hảo, tay cầm ly Martini (lắc chứ không khuấy), nụ cười sát gái nhưng… trong túi không còn một xu.

Aston Martin là một nghịch lý vĩ đại. Nó là thương hiệu xe “ngầu” nhất thế giới (Coolest Brand) nhờ gắn liền với James Bond 007. Nhưng về mặt tài chính, nó là một thảm họa. Trong 110 năm tồn tại, Aston Martin đã tuyên bố phá sản 7 lần. Nó bị chuyền tay qua hàng chục ông chủ: Từ một người buôn máy kéo, đến một hãng xe Mỹ (Ford), rồi đến các quỹ đầu tư Trung Đông, và giờ là một tỷ phú thời trang Canada.

Tại sao một hãng xe làm ra những kiệt tác đẹp nhất thế giới lại luôn túng quẫn? Tại sao nó vẫn sống sót qua 7 kiếp nạn? Hôm nay, hãy cùng Quang thắt chiếc nơ cổ, chỉnh lại đồng hồ Omega và bước lên chiếc DB5 để khám phá lịch sử đầy bão tố của thương hiệu “Cánh chim” này nhé.

Chương 1: Ngọn Đồi Aston & Hai Chàng Trai Mê Tốc Độ (1913)

Câu chuyện bắt đầu vào năm 1913 (trước Thế chiến I), tại một xưởng nhỏ ở London. Hai người sáng lập là Lionel Martin và Robert Bamford. Họ ban đầu bán xe của hãng Singer. Nhưng họ muốn làm ra những chiếc xe đua của riêng mình, tinh tế hơn và nhanh hơn.

Năm 1914, Lionel Martin lắp ráp chiếc xe đầu tiên. Ông mang nó đến đua tại ngọn đồi Aston Clinton ở Buckinghamshire và giành chiến thắng. Để kỷ niệm chiến thắng này, họ ghép tên ngọn đồi với tên của Martin. => Aston Martin ra đời.

(Một chi tiết thú vị: Họ chọn tên Aston Martin một phần vì chữ “A” đứng đầu bảng chữ cái, giúp công ty xuất hiện đầu tiên trong danh bạ điện thoại – chiêu bài mà sau này Apple hay Acer cũng dùng).

Tuy nhiên, Thế chiến I bùng nổ. Martin và Bamford phải nhập ngũ. Công ty đóng cửa trước khi kịp bán chiếc xe nào. Sau chiến tranh, họ tái lập công ty. Nhưng Bamford chán nản rời đi năm 1920. Lionel Martin ở lại chèo chống. Ông làm ra những chiếc xe đua tuyệt vời, phá vỡ 10 kỷ lục thế giới tại đường đua Brooklands năm 1922. Nhưng xe đua thì tốn tiền, mà xe thương mại thì không bán được. Năm 1925, Aston Martin phá sản lần đầu tiên. Lionel Martin trắng tay ra đi.

💰 Góc nhìn Tài chính của Quang VN: Ngay từ chương đầu, Aston Martin đã mắc phải “căn bệnh trầm kha” sẽ ám ảnh họ suốt 1 thế kỷ: Giỏi kỹ thuật nhưng dốt tài chính. Họ quá tập trung vào đua xe (đốt tiền) mà quên mất việc phải xây dựng một dòng sản phẩm thương mại có lãi (kiếm tiền).

Chương 2: Kỷ Nguyên David Brown – Sự Ra Đời Của Huyền Thoại “DB” (1947)

Sau vài lần đổi chủ lay lắt, đến năm 1947, Aston Martin gặp được “vị cứu tinh” vĩ đại nhất lịch sử của mình: Sir David Brown.

David Brown là một doanh nhân giàu có, chủ sở hữu một tập đoàn chế tạo máy kéo và bánh răng (David Brown Limited). Một ngày nọ, ông đọc thấy một mẩu quảng cáo trên tờ báo The Times: “Bán một hãng xe hơi cao cấp đang gặp khó khăn”. Giá chào bán: 30.000 Bảng. Ông tò mò mua lại. Đó chính là Aston Martin.

Chưa hết, ông còn mua luôn cả hãng xe sang Lagonda (với giá 52.500 Bảng) chỉ vì ông thích động cơ 6 xi-lanh của Lagonda (do W.O. Bentley thiết kế). Ông gộp hai hãng lại: Aston Martin làm khung xe, Lagonda cung cấp động cơ.

Năm 1950, chiếc Aston Martin DB2 ra đời. Chữ “DB” viết tắt của David Brown. Kể từ đó, dòng xe DB trở thành xương sống của hãng. Dưới thời David Brown, Aston Martin đạt đỉnh cao vinh quang:

Vô địch giải đua Le Mans 24h năm 1959 với chiếc DBR1 (đánh bại Ferrari).
Tạo ra chiếc xe đẹp nhất thế giới: DB5.

Chương 3: James Bond & Cú Marketing Thế Kỷ (1964)

Năm 1964, các nhà làm phim Goldfinger (Ngón tay vàng) – phần thứ 3 của loạt phim Điệp viên 007 – đang tìm xe cho James Bond. Trong truyện gốc của Ian Fleming, Bond lái một chiếc Bentley cũ. Nhưng đạo diễn muốn một chiếc xe hiện đại hơn, sexy hơn. Họ đến gặp David Brown để mượn chiếc Aston Martin DB5 mới toanh.

Ban đầu, David Brown… từ chối. Ông bảo: “Muốn xe thì bỏ tiền ra mà mua. Tôi không cho mượn miễn phí”. Đoàn làm phim phải nài nỉ mãi, cuối cùng ông cũng đồng ý cho mượn (nhưng bắt phải trả lại nguyên vẹn).

Kết quả: Bùng nổ. Hình ảnh Sean Connery (James Bond) lịch lãm bên chiếc DB5 màu bạc, với ghế phóng (Ejector seat), súng máy và biển số xoay, đã trở thành biểu tượng văn hóa. DB5 trở thành “Chiếc xe nổi tiếng nhất thế giới”. Doanh số Aston Martin tăng vọt. Mọi quý ông đều muốn mua DB5 để cảm thấy mình giống điệp viên 007.

💰 Góc nhìn Tài chính của Quang VN: Đây là thương vụ Product Placement (Quảng cáo lồng ghép) thành công nhất lịch sử điện ảnh. Aston Martin không tốn một xu quảng cáo, nhưng nhận lại giá trị thương hiệu tỷ đô. Mối quan hệ với James Bond kéo dài suốt 60 năm qua (đến tận No Time To Die 2021). Nếu không có 007, có lẽ Aston Martin đã bị lãng quên như bao hãng xe Anh Quốc khác (Jensen, Triumph, Austin).

Chương 4: Cơn Ác Mộng V8 & Phá Sản Lần Nữa (1972 – 1987)

Dù nổi tiếng, nhưng Aston Martin vẫn là một công ty nhỏ, sản xuất thủ công (Hand-built). Mỗi chiếc xe tốn hàng ngàn giờ công lao động. Họ làm xe như làm nghệ thuật, không quan tâm đến tối ưu hóa chi phí. Năm 1972, David Brown kiệt quệ tài chính (do mảng máy kéo thua lỗ). Ông buộc phải bán Aston Martin với giá rẻ mạt: 100 Bảng Anh (tượng trưng) kèm theo khoản nợ khổng lồ.

Aston Martin rơi vào thời kỳ đen tối.

1974: Phá sản lần nữa. Nhà máy đóng cửa.
1975: Được các doanh nhân Mỹ và Canada mua lại.
1981: Lại đổi chủ sang Victor Gauntlett (một ông trùm dầu mỏ).

Giai đoạn này, họ sống sót nhờ dòng xe V8 Vantage – được mệnh danh là “Siêu xe cơ bắp Anh Quốc” (British Muscle Car) để cạnh tranh với Ferrari. Victor Gauntlett là một người tài năng. Ông đã thuyết phục được Hoàng tử xứ Wales (Thái tử Charles) mua xe Aston Martin, và đưa James Bond quay lại với hãng (sau một thời gian Bond đi xe Lotus).

Chương 5: Kỷ Nguyên Ford – Sự Ổn Định & DB7 Cứu Tinh (1987 – 2007)

Năm 1987, Ford (Mỹ) mua lại 75% cổ phần Aston Martin. Năm 1994, Ford mua nốt phần còn lại. Aston Martin gia nhập nhóm xe sang PAG (cùng Jaguar, Land Rover, Volvo).

Người Mỹ mang đến 2 thứ mà người Anh thiếu: Tiền và Quy trình sản xuất công nghiệp. Năm 1994, Ford ra mắt chiếc Aston Martin DB7.

Thiết kế: Do Ian Callum vẽ (đẹp mê hồn).
Khung gầm: Dựa trên Jaguar XJS (để tiết kiệm chi phí).
Động cơ: 6 xi-lanh hoặc V12.

DB7 là cứu tinh. Nó rẻ hơn các dòng xe V8 cũ (Hand-made), sản xuất nhanh hơn. Aston Martin lần đầu tiên sản xuất được hơn 700 xe/năm. DB7 chiếm 50% tổng số xe Aston Martin từng sản xuất trong lịch sử tính đến thời điểm đó.

Năm 2001, Vanquish ra đời (xuất hiện trong phim Die Another Day). Năm 2004, DB9 ra đời – mở ra kỷ nguyên khung gầm nhôm VH (Vertical Horizontal) hiện đại. Aston Martin trở thành hãng xe có lãi và thiết kế đẹp nhất thế giới dưới thời Ford.

Chương 6: Bán Mình Cho Trung Đông & Ý (2007 – 2018)

Năm 2007, Ford gặp khủng hoảng tài chính và phải bán Aston Martin. Người mua là một liên minh kỳ lạ: David Richards (ông trùm đua xe Prodrive) + Quỹ đầu tư Kuwait (Investment Dar) + Quỹ đầu tư Ý (Investindustrial). Giá mua: 475 triệu Bảng.

Aston Martin trở thành hãng xe độc lập (không thuộc tập đoàn lớn nào). Đây là con dao hai lưỡi.

Tự do: Họ được làm những gì mình thích (như siêu phẩm One-77 giá triệu đô, hay chiếc xe nhỏ kỳ quặc Cygnet dựa trên Toyota iQ).
Thiếu vốn: Không có “bầu sữa” của Ford, Aston Martin không có tiền để phát triển động cơ và khung gầm mới. Công nghệ của họ (động cơ V12, hệ thống giải trí) bắt đầu lạc hậu so với Ferrari và Porsche.

Họ phải ký thỏa thuận hợp tác với Mercedes-AMG năm 2013: Mua động cơ V8 và hệ thống điện tử của Đức để lắp cho xe Anh. (Đổi lại Mercedes nhận 5% cổ phần).

Chương 7: Lên Sàn Chứng Khoán (IPO) – Cú Ngã Đau Đớn (2018)

Năm 2018, các ông chủ Kuwait và Ý quyết định đưa Aston Martin lên sàn chứng khoán London (IPO). Họ hy vọng sẽ thành công như Ferrari (mã RACE). Mã cổ phiếu: AML. Định giá: 4.3 tỷ Bảng.

Nhưng sau khi lên sàn, mọi thứ sụp đổ.

Doanh số xe Vantage mới không đạt kỳ vọng.
Chi phí tồn kho tăng cao.
Dòng tiền âm nặng.

Giá cổ phiếu AML lao dốc không phanh. Từ 19 Bảng rớt xuống còn… 30 xu (sau nhiều lần chia tách và sụt giảm). Aston Martin đứng trước nguy cơ phá sản lần thứ 8. Các nhà đầu tư gọi nó là “cổ phiếu rác”.

💰 Góc nhìn Tài chính của Quang VN: Sai lầm của Aston Martin là định giá quá cao (Overvaluation) dựa trên ảo tưởng mình là Ferrari. Ferrari có biên lợi nhuận 25%, bán xe nào lãi xe đó, và có dòng tiền từ hàng lưu niệm. Aston Martin biên lợi nhuận thấp, nợ nần chồng chất, và dòng sản phẩm cũ kỹ. Vụ IPO này là bài học cho thấy: Thương hiệu mạnh (Brand) không đồng nghĩa với Công ty khỏe (Business).

Chương 8: Lawrence Stroll – Tỷ Phú Cứu Tinh & Sự Trở Lại F1 (2020)

Đầu năm 2020, giữa tâm dịch Covid-19, Aston Martin gần như hết tiền mặt. Một “Bạch mã hoàng tử” xuất hiện: Lawrence Stroll. Ông là tỷ phú thời trang người Canada (ông chủ của Michael Kors, Tommy Hilfiger), và là cha của tay đua F1 Lance Stroll.

Lawrence Stroll bỏ ra 182 triệu Bảng để mua 16.7% cổ phần và trở thành Chủ tịch điều hành. Ông huy động thêm 500 triệu Bảng để cứu công ty. Chiến lược của Stroll cực kỳ quyết liệt: “Project Horizon”.

Trở lại F1: Ông đổi tên đội đua Racing Point của mình thành Aston Martin F1 Team. Xe sơn màu xanh British Racing Green. Mục tiêu: Dùng F1 để quảng bá xe thương mại (giống Ferrari).
Cắt giảm tồn kho: Ngừng sản xuất thừa mứa, chuyển sang mô hình “Bán theo đơn đặt hàng” để giữ giá trị xe.
Tăng cường hợp tác với Mercedes: Mời cựu giám đốc AMG (Tobias Moers) về làm CEO. Mercedes tăng sở hữu lên 20%.

Chương 9: DBX – Canh Bạc SUV Cuối Cùng (2020)

Giống như Porsche có Cayenne, Lamborghini có Urus, Aston Martin buộc phải có SUV để tồn tại. Đó là Aston Martin DBX.

Thiết kế: Tuyệt đẹp, giữ nguyên đường nét của xe thể thao.
Vận hành: Được đánh giá là chiếc SUV lái hay nhất thế giới (hơn cả Urus về độ tinh tế).
Giá bán: Khoảng 200.000 USD.

DBX ra mắt đúng lúc Stroll tiếp quản. Nó trở thành phao cứu sinh. Năm 2021-2023, DBX chiếm hơn 50% doanh số của hãng. Nhờ DBX, Aston Martin bắt đầu có dòng tiền dương trở lại.

Chương 10: Valkyrie & Valhalla – Kỷ Nguyên Hypercar

Để lấy lại vị thế công nghệ, Aston Martin hợp tác với đội đua Red Bull Racing (và thiên tài thiết kế Adrian Newey) để tạo ra Valkyrie.

Động cơ: V12 6.5L hút khí tự nhiên, tua máy 11.000 vòng/phút.
Thiết kế: Như một chiếc xe F1 bọc vỏ. Không có gầm thép, người lái ngồi trong buồng lái carbon hẹp như phi thuyền.
Giá: 3 triệu USD.

Valkyrie (và đàn em Valhalla) khẳng định: Aston Martin không chỉ làm xe đẹp cho James Bond, họ có thể làm ra những con quái vật nhanh nhất hành tinh.

Chương 11: Mối Tình Tay Ba Với Lucid & Geely (2023 – Nay)

Tương lai là xe điện. Nhưng Aston Martin không tự làm được (quá tốn kém). Họ đã ký thỏa thuận với Lucid Motors (hãng xe điện Mỹ nổi tiếng với công nghệ pin siêu việt) trị giá 450 triệu USD. Lucid sẽ cung cấp mô tơ và pin cho siêu xe điện Aston Martin ra mắt năm 2025.

Đồng thời, Geely (Trung Quốc) – chủ sở hữu Volvo và Lotus – cũng đã mua 17% cổ phần Aston Martin, trở thành cổ đông lớn thứ 3. Như vậy, Aston Martin hiện tại được chống lưng bởi:

Lawrence Stroll (Chủ tịch, Tiền & Chiến lược).
Quỹ Ả Rập (Tiền).
Mercedes-Benz (Động cơ xăng & Điện tử).
Geely (Công nghệ & Thị trường Trung Quốc).
Lucid (Công nghệ xe điện).

Một liên minh quốc tế hùng hậu chưa từng có để giữ cho “Cánh chim” nước Anh tiếp tục bay.

Lời Kết: Vẻ Đẹp Của Sự Bất Toàn

Các bạn độc giả thân mến,

Lịch sử Aston Martin giống như nhân vật James Bond: Luôn bị đánh đập tơi tả, suýt chết nhiều lần, nhưng cuối cùng vẫn đứng dậy, chỉnh lại cà vạt và lái xe đi vào hoàng hôn cùng người đẹp.

Nó không hoàn hảo như Porsche, không ồn ào như Ferrari. Aston Martin có một vẻ đẹp của sự bất toàn, của sự lãng mạn nhưng mong manh. Sở hữu một chiếc Aston Martin là bạn chấp nhận rủi ro, chấp nhận nó có thể hỏng vặt, chấp nhận nó mất giá nhanh hơn Porsche. Nhưng đổi lại, bạn có được Cảm xúc. Cảm giác mở cửa chiếc DB12, ngửi mùi da thuộc thủ công của Anh, và biết rằng mình đang lái chiếc xe của 007 – đó là thứ cảm giác mà tiền bạc lý trí không mua được.

Bạn có thích Aston Martin không? Nếu được chọn một chiếc xe của James Bond, bạn chọn DB5 cổ điển hay Valhalla tương lai? Hãy chia sẻ cùng Quang nhé!

📌 Key Takeaways (Bài Học Cốt Lõi)

Sức mạnh của Văn hóa Pop: Mối quan hệ với James Bond là tài sản vô hình lớn nhất (Marketing Asset). Nó định vị Aston Martin là xe của “người hùng”, “quý ông” và “sự nguy hiểm quyến rũ”.
Khủng hoảng quy mô (Scale): Aston Martin luôn gặp khó vì quy mô quá nhỏ (vài nghìn xe/năm). Không đủ tiền R&D -> Xe lỗi thời -> Bán ế -> Phá sản. Vòng luẩn quẩn này chỉ được phá vỡ khi có một ông chủ túi tiền không đáy (như Stroll) và chia sẻ công nghệ (với Mercedes).
SUV là vị cứu tinh: Giống như Porsche và Lamborghini, Aston Martin cũng phải làm SUV (DBX) để nuôi sống đam mê siêu xe. Đây là công thức bắt buộc của ngành xe sang hiện đại.
Sai lầm định giá IPO: Đưa công ty lên sàn khi sức khỏe tài chính chưa tốt và định giá quá cao là con đường dẫn đến thảm họa cổ phiếu.
Nghệ thuật đòn bẩy: Lawrence Stroll đang dùng tiền của người khác (Ả Rập, Trung Quốc) và công nghệ của người khác (Đức, Mỹ) để vực dậy thương hiệu Anh. Đây là kỹ năng của một ông trùm tài chính.

🙋 FAQ – Hỏi Nhanh Đáp Gọn Về Aston Martin

Q: Aston Martin của nước nào? A: Anh Quốc (Trụ sở tại Gaydon, Warwickshire). Hiện tại là công ty đại chúng (Public Company) niêm yết tại London, với các cổ đông lớn đến từ Canada, Ả Rập, Trung Quốc và Đức.

Q: Logo cánh chim có ý nghĩa gì? A: Đôi cánh tượng trưng cho tốc độ và khát vọng tự do. Nó được lấy cảm hứng từ thần bọ hung trong thần thoại Ai Cập (biểu tượng của sự tái sinh – rất hợp với lịch sử phá sản rồi hồi sinh của hãng).

Q: Tại sao xe Aston Martin hay dùng động cơ Mercedes? A: Vì tự phát triển động cơ V8 tốn hàng tỷ đô la. Aston Martin quá nhỏ để làm điều đó. Hợp tác với Mercedes-AMG giúp họ có động cơ tốt nhất thế giới (M177 V8 Twin-Turbo) với chi phí thấp, để họ tập trung tiền vào thiết kế và nội thất.

Q: Mối quan hệ với James Bond là trả tiền quảng cáo à? A: Ban đầu (thời Goldfinger) là miễn phí. Nhưng sau này, đó là hợp đồng thương mại trị giá hàng chục triệu đô la. Aston Martin phải cung cấp xe (thường bị phá hủy trong phim) và trả tiền tài trợ. Nhưng đổi lại, doanh số bán xe tăng vọt mỗi khi phim ra mắt.

Q: Lagonda là gì? A: Lagonda từng là thương hiệu xe sang đối thủ của Bentley, bị Aston Martin mua lại năm 1947. Hiện tại, cái tên Lagonda thỉnh thoảng được dùng cho các mẫu xe concept siêu sang hoặc xe điện tương lai của hãng, nhưng chưa thực sự hồi sinh mạnh mẽ.

Quang VN – Blog Tài chính & Kinh doanh thực chiến.

Có thể bạn sẽ thích: