Chào các bạn, lại là Quang VN đây!
Đã bao giờ bạn rơi vào những tình huống dở khóc dở cười này chưa:
- Một người bạn vay tiền, thề non hẹn biển là “cuối tháng tao trả”, ánh mắt vô cùng chân thành. Nhưng linh tính mách bảo bạn rằng số tiền này khả năng cao là “một đi không trở lại”.
- Bạn đi đàm phán hợp đồng, khách hàng khen nức nở: “Sản phẩm bên em tuyệt vời quá, để anh về trình sếp”. Bạn hí hửng về cty báo cáo, rồi sau đó… họ mất hút.
- Hoặc đơn giản hơn: Bạn đang tự hỏi không biết cô gái/chàng trai kia có thực sự có tình cảm với mình, hay chỉ coi mình là “anh trai mưa”?
Con người là sinh vật phức tạp nhất trên hành tinh này. Chúng ta được trang bị ngôn ngữ để giao tiếp, nhưng trớ trêu thay, chúng ta lại thường dùng ngôn ngữ để… che giấu suy nghĩ thật của mình.
Vậy làm thế nào để biết ai đang nói dối? Làm sao để nhìn thấu tâm can người đối diện chỉ trong vài phút giao tiếp?
Nếu bạn nghĩ mình cần phải có siêu năng lực ngoại cảm như trong phim X-Men, thì cuốn sách “Đọc Vị Bất Kỳ Ai – Để không bị lừa dối và lợi dụng” của Tiến sĩ David J. Lieberman sẽ nói cho bạn biết: Không cần đâu, bạn chỉ cần nắm được khoa học tâm lý!
Hãy cùng Quang lật mở cuốn “bí kíp” FBI này để xem làm thế nào chúng ta có thể “bóc phốt” những lời dối trá một cách tinh tế nhất nhé!
1. Không phải Ngôn ngữ cơ thể, đây là “Cạm bẫy tâm lý”
Khi nhắc đến “đọc vị”, nhiều người thường nghĩ ngay đến việc soi mói ngôn ngữ cơ thể: Khoanh tay là phòng thủ, vuốt mũi là nói dối, gãi đầu là bối rối… Đúng, ngôn ngữ cơ thể rất quan trọng. Nhưng David J. Lieberman – một chuyên gia về hành vi con người từng đào tạo cho FBI – chỉ ra rằng: Những kẻ lừa đảo chuyên nghiệp có thể dễ dàng tập luyện để kiểm soát ngôn ngữ cơ thể của chúng.
Điểm “ăn tiền” nhất của cuốn sách này là nó dạy bạn cách giăng ra những “Ma trận tâm lý” (Psychological Traps). Bạn không ngồi thụ động đoán mò, bạn chủ động đặt ra những câu hỏi bẫy có chủ đích, và dựa vào phản ứng của đối phương để biết họ đang nghĩ gì.
Đây không phải là phán đoán, đây là những bài Test tâm lý thực chiến!
2. Bí kíp số 1: Bắt bài kẻ nói dối mà không cần tra khảo
Bạn nghi ngờ nhân viên của mình lấy cắp một tập tài liệu quan trọng, nhưng bạn không có bằng chứng. Nếu bạn gọi cậu ta vào và hỏi thẳng: “Cậu lấy tài liệu đúng không?”.
- Nếu cậu ta lấy thật: Cậu ta sẽ chối cãi.
- Nếu cậu ta vô tội: Cậu ta cũng sẽ chối cãi (và cảm thấy bị xúc phạm). Bạn bế tắc!
Lieberman dạy chúng ta một thủ thuật gọi là “Thử phản ứng”. Thay vì buộc tội, hãy bình thản đề cập đến một sự kiện liên quan một cách gián tiếp. Bạn có thể nói: “À này, nãy anh thấy có ai đó để quên tập tài liệu màu xanh ở máy photocopy ấy nhỉ”.
Lúc này, hãy quan sát:
- Người vô tội: Sẽ phản ứng rất tự nhiên, có thể họ sẽ tò mò hỏi thêm: “Thế ạ? Tài liệu gì thế anh?”.
- Kẻ có tật giật mình: Họ sẽ lập tức rơi vào trạng thái phòng thủ hoặc biểu lộ sự căng thẳng đột ngột. Họ có thể đổi chủ đề thật nhanh, hoặc tự nhiên giải thích vòng vo: “Nãy giờ em ngồi ở bàn làm việc chứ có ra máy photo đâu”. (Bingo! Ai hỏi bạn ở đâu đâu mà bạn phải giải thích?).
Nguyên lý ở đây là: Người thật thà thì truyền đạt thông tin. Kẻ dối trá thì cố gắng thuyết phục bạn tin họ. Kẻ nói dối thường cung cấp quá nhiều chi tiết thừa thãi để lấp liếm sự bất an trong lòng.
3. Bí kíp số 2: Họ có thực sự hứng thú, hay chỉ đang xã giao?
Đây là phần “cứu rỗi” sinh mạng cho dân Sales và cả những người đang đi tán tỉnh (dating).
Khách hàng của bạn có thể cười rất tươi, gật đầu liên tục, nhưng thực chất trong đầu họ đang nghĩ trưa nay ăn gì. Làm sao để đo lường “sự hứng thú” thực sự?
Tác giả chỉ ra một mẹo rất nhỏ: Hãy làm một hành động bất ngờ hoặc tạo ra một sự gián đoạn. Ví dụ, bạn đang trình bày dự án, hãy thử giả vờ làm rơi cây bút, hoặc đứng lên lấy cốc nước.
- Nếu họ thực sự bị cuốn vào câu chuyện của bạn: Ánh mắt họ sẽ bám theo bạn, họ sẽ chờ đợi bạn ngồi xuống để nghe tiếp.
- Nếu họ chỉ đang “nghe cho có”: Sự gián đoạn đó là cái cớ hoàn hảo để họ cắt đứt sự chú ý, họ có thể lảng mắt đi chỗ khác, cầm điện thoại lên bấm, hoặc tranh thủ thở dài một cái.
Hoặc mẹo về “Đồng điệu hành vi” (Mirroring). Khi hai người đang thực sự kết nối và hứng thú với nhau, họ sẽ vô thức bắt chước tư thế của nhau. Bạn nghiêng người về trước, họ cũng nghiêng theo. Bạn gác chéo chân, một lúc sau họ cũng gác chân. Nếu đối phương hoàn toàn lạc nhịp với những cử động của bạn, chứng tỏ tâm trí họ không đặt ở đó.
4. Bí kíp số 3: Ai là người nắm đằng chuôi? (Đo lường sự tự tin)
Trong một cuộc đàm phán, làm sao bạn biết đối tác đang có nhiều “bài tẩy” trong tay, hay họ chỉ đang “thùng rỗng kêu to”?
Lieberman chỉ ra sự khác biệt giữa tự tin thực sự và sự tự tin giả tạo:
- Sự tự tin giả tạo (Bluffing): Người này thường có xu hướng bành trướng không gian (vươn vai, nói to, làm những cử chỉ huênh hoang) để thị uy. Khi gặp một sự cố bất ngờ (ví dụ: mất điện, người phục vụ làm đổ nước), họ thường cáu gắt, phản ứng thái quá để bảo vệ cái vỏ bọc quyền lực của mình.
- Sự tự tin thực sự: Người thực sự nắm đằng chuôi rất điềm đạm. Trọng tâm của họ thường hướng xuống dưới, nhịp thở đều đặn. Khi có sự cố nhỏ, họ mỉm cười cho qua rất nhẹ nhàng, vì họ biết mình có sức mạnh cốt lõi, không cần phải chứng minh bằng vỏ bọc.
Biết được điều này, bạn sẽ không bao giờ bị dọa nạt bởi những kẻ hay to tiếng chốn công sở nữa. Những kẻ sủa càng to, thường là những kẻ đang lo sợ nhất!
5. Cấu trúc sách: Như một cuốn “Từ điển bách khoa” về tình huống
Điều Quang thích nhất ở cuốn sách này là tính ứng dụng tức thì. Nó không dài dòng triết lý hàn lâm. Sách được chia thành từng phần rất cụ thể:
- Phần 1: Làm sao để biết người ta có đang nói dối không?
- Phần 2: Làm sao để biết người ta có thực sự yêu mến mình không?
- Phần 3: Làm sao để biết họ có làm đúng như những gì họ hứa không?
- …
Bạn đang gặp vướng mắc ở tình huống nào, cứ việc mở đúng trang đó ra, lấy “công thức” đi áp dụng ngay tắp lự. Nó giống hệt như một cuốn sổ tay hướng dẫn sinh tồn trong môi trường xã hội đầy phức tạp vậy.
6. Điểm cộng & Điểm trừ (Review Công Tâm từ Quang VN)
Như thường lệ, blog của Quang không bao giờ “thánh hóa” bất cứ cuốn sách nào. Cuốn này cũng có những mặt trái bạn cần lưu tâm:
Điểm cộng:
- Tính thực chiến đỉnh cao: Các ví dụ đưa ra rất sắc sảo, có thể ứng dụng ngay vào đàm phán kinh doanh, tuyển dụng nhân sự, điều tra nội bộ và cả trong… tình yêu.
- Dễ đọc, ngắn gọn: Cấu trúc rõ ràng giúp bạn tiếp thu cực nhanh.
Điểm trừ cẩn trọng:
- Bệnh “Hoang tưởng” (Paranoia): Đây là tác dụng phụ nguy hiểm nhất! Khi bạn đọc xong cuốn sách này, bạn có xu hướng nhìn ai cũng thấy… khả nghi. Bạn soi xét từng cái nhíu mày của vợ/chồng, từng câu nói của đồng nghiệp. Lưu ý: Đừng lạm dụng nó để trở thành kẻ đa nghi Tào Tháo. Tâm lý con người bị ảnh hưởng bởi rất nhiều yếu tố (mệt mỏi, stress), không phải lúc nào họ gãi mũi cũng là họ đang lừa dối bạn đâu!
- Yếu tố văn hóa: Một số kỹ thuật giao tiếp và đặt câu hỏi được viết theo bối cảnh văn hóa Mỹ (khá trực diện). Khi áp dụng ở Việt Nam, bạn cần “mềm mại hóa” ngôn từ để không biến cuộc nói chuyện thành một buổi… hỏi cung nhé.
Lời kết
Các bạn ạ,
Sống trong một xã hội mà “thật giả lẫn lộn”, việc trang bị cho mình một tấm khiên bảo vệ là điều vô cùng cần thiết. Chúng ta đọc vị người khác không phải để thao túng hay lợi dụng họ, mà để bảo vệ chính mình và xây dựng những mối quan hệ chân thành hơn.
Khi bạn biết cách thấu hiểu những thông điệp ẩn giấu đằng sau lời nói, bạn sẽ biết cách cư xử tinh tế hơn, biết lúc nào nên tiến, lúc nào nên lùi, và biết ai là người thực sự xứng đáng để bạn trao gửi niềm tin.
Cuốn sách “Đọc Vị Bất Kỳ Ai” giống như một cặp kính X-quang xuyên thấu tâm lý. Hãy dùng cặp kính này một cách khôn ngoan, dùng nó để kết nối thay vì chia rẽ nhé!
Thân mến, Quang VN
P.S: Đã bao giờ bạn phát hiện ra một lời dối trá nhờ vào “linh cảm” hay quan sát được một cử chỉ kỳ lạ của đối phương chưa? Hãy chia sẻ câu chuyện “Sherlock Holmes” của bạn ở phần bình luận để mọi người cùng mở mang tầm mắt nhé!
Có thể bạn sẽ thích: