Chào các bạn, lại là Quang VN đây!
Hãy tưởng tượng một kịch bản thế này: Bạn có một bản kế hoạch cuộc đời cực kỳ hoàn hảo. Bạn gọi đó là “Phương Án A”. Bạn ra trường, có một công việc tốt, cưới được người mình yêu, sinh những đứa con ngoan ngoãn. Bạn đang băng băng tiến về phía trước trên con đường trải đầy hoa hồng.
Nhưng rồi… BÙM! Một biến cố bất ngờ ập đến. Có thể là công ty phá sản khiến bạn mất việc trong chớp mắt. Có thể là một tờ giấy khám bệnh với kết quả dương tính. Hoặc đau đớn nhất, là sự ra đi đột ngột của người mà bạn yêu thương nhất.
“Phương Án A” hoàn hảo của bạn vỡ vụn thành từng mảnh. Bạn rơi xuống vực thẳm của sự tuyệt vọng, chới với, không biết làm sao để bước tiếp khi bầu trời trước mắt sụp đổ hoàn toàn.
Đó chính xác là những gì đã xảy ra với Sheryl Sandberg – Nữ Giám đốc Điều hành (COO) quyền lực của Facebook. Trong một kỳ nghỉ ở Mexico, chồng bà – Dave, đột ngột qua đời vì bệnh tim ở tuổi 47. Từ một người phụ nữ có tất cả, bà bị ném vào tột cùng của nỗi đau đớn và hoang mang.
Nhưng bà không gục ngã mãi. Cùng với Adam Grant (một nhà tâm lý học xuất chúng), bà đã viết nên cuốn sách “Phương Án B” (Option B).
Cuốn sách này không phải là những dòng nước mắt bi lụy. Nó là chiếc phao cứu sinh, là bản cẩm nang dạy chúng ta cách xây dựng sức bật tinh thần (Resilience) để vượt qua nghịch cảnh. Hãy cùng Quang mổ xẻ xem cuốn sách này có thể chữa lành chúng ta như thế nào nhé!
1. “Phương Án A không còn nữa. Hãy làm thật tốt Phương Án B!”
Câu nói này của một người bạn nói với Sheryl Sandberg đã trở thành linh hồn của cả cuốn sách.
Khi biến cố xảy ra, bản năng của chúng ta là gào thét, níu kéo quá khứ và hỏi ông trời: “Tại sao lại là tôi? Hãy trả lại cuộc sống cũ cho tôi!”. Chúng ta khóc lóc đòi lại Phương Án A.
Nhưng sự thật tàn khốc là: Thời gian không thể quay ngược. Lựa chọn tốt nhất (Option A) đã vĩnh viễn không còn. Sự lựa chọn duy nhất của chúng ta bây giờ là đối mặt với hiện tại, xắn tay áo lên và “đá đít” Phương Án B (Kick the sh*t out of Option B). Cuốn sách dạy chúng ta cách chấp nhận sự thật không trọn vẹn, và tìm cách sống một cuộc đời ý nghĩa nhất có thể từ những mảnh vỡ còn sót lại.
2. Bí kíp số 1: Tránh xa cái bẫy của 3 chữ “P”
Adam Grant đã chỉ ra cho Sheryl (và cho tất cả chúng ta) rằng, khi gặp thất bại hay biến cố, con người rất dễ bị mắc kẹt vào 3 cái bẫy tâm lý (The 3 Ps) khiến họ không thể nào gượng dậy nổi:
- Personalization (Cá nhân hóa – Lỗi tại mình): Chúng ta tự dằn vặt rằng mình là nguyên nhân của mọi đau khổ. “Nếu mình cẩn thận hơn thì công ty đã không phá sản”, “Nếu mình đưa anh ấy đi viện sớm hơn…”.
- Pervasiveness (Lan tỏa – Mọi thứ đều tồi tệ): Nghĩ rằng một thất bại sẽ lây lan và phá hỏng toàn bộ các khía cạnh khác của cuộc sống. “Mình mất việc rồi, đời mình thế là bỏ đi, mình là kẻ vô dụng trong mọi chuyện.”
- Permanence (Vĩnh cửu – Nỗi đau này sẽ kéo dài mãi mãi): Chúng ta tin rằng sự buồn bã, bế tắc này sẽ tồn tại đến hết đời và mình sẽ không bao giờ có thể cười được nữa.
Cách để thoát ra? Hãy lý trí nhận ra rằng: Không phải mọi thứ đều do lỗi của bạn; Nỗi đau này chỉ ở một khía cạnh, không phải toàn bộ cuộc sống; Và quan trọng nhất, nỗi đau nào rồi cũng sẽ phai nhạt theo thời gian.
3. Bí kíp số 2: “Con voi trong phòng” và sự vụng về khi an ủi người khác
Đây là chương khiến Quang suy nghĩ rất nhiều. Đã bao giờ bạn có một người bạn vừa trải qua biến cố (mất người thân, ly hôn…), và bạn chọn cách… không nhắc đến chuyện đó khi gặp họ vì sợ làm họ buồn thêm?
Sheryl gọi đó là “Con voi trong phòng” (The elephant in the room) – một vấn đề to đùng mà ai cũng thấy nhưng ai cũng né tránh. Sự thật là: Họ ĐÃ VÀ ĐANG buồn rồi! Việc bạn né tránh hỏi han chỉ khiến họ cảm thấy cô đơn và bị cô lập hơn mà thôi.
Cuốn sách cũng chỉ ra một lỗi giao tiếp kinh điển khi an ủi: Chúng ta thường nói “Có chuyện gì cần giúp cứ bảo tao nhé!”. Câu nói này vô tình đẩy gánh nặng suy nghĩ sang người đang buồn. Thay vì hỏi một câu sáo rỗng, hãy làm một hành động cụ thể. Hãy nói: “Trưa nay tao mang phở qua cho mày nhé”, hoặc “Để tao qua đón bọn trẻ con đi học giúp mày”. Đó mới là sự quan tâm đích thực.
4. Bí kíp số 3: Quyền được hạnh phúc trở lại và “Trưởng thành sau sang chấn”
Nhiều người sau khi gặp biến cố lớn thường mang tâm lý “tội lỗi” khi thấy mình bật cười trước một câu nói đùa, hay khi tham gia một buổi tiệc. Họ nghĩ: “Mình đang mang tang/đang vỡ nợ mà lại vui vẻ thế này thì thật không phải đạo”.
Sheryl Sandberg nhấn mạnh: Bạn có quyền được sống tiếp, và có quyền tìm lại niềm vui. Nghiên cứu của Adam Grant cũng chỉ ra một khái niệm tuyệt vời: Trưởng thành sau sang chấn (Post-traumatic growth). Giống như xương sau khi gãy, phần can xương nối lại thường cứng hơn cả phần xương cũ. Những người vượt qua được biến cố thường tìm thấy sức mạnh nội tại mà trước đây họ chưa từng biết mình có. Họ biết trân trọng cuộc sống hơn, yêu thương gia đình hơn và tạo ra những giá trị sâu sắc hơn.
5. Điểm cộng & Điểm trừ (Review Công Tâm từ Quang VN)
Điểm cộng to đùng:
- Sự cân bằng hoàn hảo: Cuốn sách là sự pha trộn tuyệt vời giữa những dòng tâm sự đẫm nước mắt, chân thực của Sheryl Sandberg và những nghiên cứu khoa học tâm lý vững chắc, logic của Adam Grant.
- Tính ứng dụng cao: Không chỉ dành cho những ai mất đi người thân, sách còn ứng dụng cho bất kỳ ai đang đối mặt với thất bại trong công việc, bệnh tật, hay đổ vỡ tình cảm.
Điểm trừ nho nhỏ:
- Nửa đầu sách khá “nặng”: Những chương đầu tiên mô tả chi tiết về nỗi đau mất chồng của Sheryl có thể sẽ khiến bạn cảm thấy hơi ngột ngạt và buồn lây. Hãy chuẩn bị sẵn một hộp khăn giấy trước khi đọc nhé!
Lời kết
Các bạn ạ,
Sức mạnh tinh thần (Resilience) không phải là một đặc điểm bẩm sinh mà chúng ta có hay không có. Nó giống như một loại cơ bắp. Bạn có thể xây dựng và rèn luyện nó mỗi ngày, để khi bão tố ập đến, bạn không bị thổi bay.
Chúng ta ai cũng mong muốn một cuộc đời suôn sẻ theo đúng “Phương Án A”. Nhưng cuộc đời luôn có những khúc cua bất ngờ.
Cuốn sách “Phương Án B” giống như một cái ôm ấm áp, đồng thời là một lời cổ vũ mạnh mẽ: Đừng gục ngã! Hãy gom nhặt những mảnh vỡ, chắp vá chúng lại và biến “Phương Án B” của bạn trở nên rực rỡ và ý nghĩa không kém gì bản gốc.
Nếu bạn hoặc ai đó xung quanh đang trải qua một giai đoạn khó khăn, bế tắc, hãy tặng họ cuốn sách này nhé.
Thân mến, Quang VN
P.S: Đã bao giờ cuộc đời ép bạn phải từ bỏ “Phương Án A” chưa? Bạn đã làm gì để xây dựng lại “Phương Án B” của mình? Hãy chia sẻ câu chuyện vượt khó của bạn xuống phần bình luận để truyền cảm hứng cho mọi người nhé!
Có thể bạn sẽ thích: