Trước đây, cứ mỗi khi ngồi viết bài trên blog, viết kịch bản hay dựng video, mình có thói quen làm được một tý là lại lấy điện thoại ra lướt lướt.
Vào Facebook xem có tin gì mới không, lướt TikTok vài cái, có lúc lướt tầm 10 phút rồi mới quay lại làm tiếp.
Trên máy tính mình cài cả Zalo, Telegram. Cứ có người nhắn tin là một cái thông báo hiện lên, và gần như vô thức mình sẽ bấm vào để xem ai nhắn gì.
Nhiều lúc mình biết nó chẳng liên quan gì đến việc đang làm, nhưng vẫn mở. Đang ngồi viết thì lại chuyển sang đọc tin nhắn, trả lời rồi mới quay lại bài viết.
Việc này có lẽ cũng không xa lạ gì với những bạn hay làm việc trên máy tính giống mình phải không?
Mình biết những thứ đó khiến mình phân tâm, nhưng trước đây vẫn cứ để mấy thông báo xuất hiện. Một phần vì quen, một phần vì sợ không trả lời ngay thì bạn bè, đối tác sẽ cảm thấy khó chịu.
Nhưng sau khi đọc Deep Work – Làm ra làm, chơi ra chơi của Cal Newport, mình bắt đầu thay đổi cách dùng những ứng dụng đó.
Mình vẫn cài chúng trên máy tính nhưng không để tự khởi động mỗi khi bật máy tính lên nữa. Khi làm việc thì tắt đi, sau khoảng hai tiếng mới chủ động mở lên xem có tin nhắn gì quan trọng không, có cần trả lời ngay không, rồi sau đó lại tắt đi luôn, để cho khỏi nhìn thấy thông báo.
Đó là một trong những thay đổi lớn nhất mà mình đã áp dụng được sau khi đọc xong cuốn này.
Deep Work là gì, nói cho dễ hiểu?
Trong sách, Cal Newport dùng khái niệm làm việc sâu để nói về những hoạt động chuyên môn được thực hiện trong trạng thái tập trung, không bị phân tâm, đòi hỏi bạn sử dụng khả năng tư duy để tạo ra giá trị và cải thiện kỹ năng.
Nghe định nghĩa có vẻ hơi khó hình dung, nhưng bạn cứ thử nghĩ đến lúc cần viết một bài luận rõ ràng, đọc hiểu một khái niệm tài chính hóc búa hay tìm hướng giải quyết một vấn đề nan giải tại công ty.
Những lúc ấy, bạn cần giữ được sự tập trung vào việc đang làm. Thế mà cứ nghĩ được một đoạn, lại chuyển qua đọc tin nhắn, xem video rồi quay lại suy thì chắc hẳn là mạch suy nghĩ cũng sẽ bị ngắt theo.
Còn những việc như kiểm tra hộp thư, sắp xếp lịch hay xử lý một số trao đổi thường ngày có thể ít đòi hỏi tư duy chuyên sâu hơn. Những việc như thế có thể được xếp vào nhóm công việc hời hợt, tùy vào mức độ mà chúng ta đánh giá.
Chữ “hời hợt” nghe có vẻ như những việc đó chẳng đáng làm, nhưng đừng hiểu như thế nhé. Tin nhắn từ khách hàng vẫn phải trả lời, lịch hẹn vẫn phải sắp xếp.
Vấn đề là nếu cứ để những việc ấy chen vào bất cứ lúc nào, bạn sẽ khó giữ được khoảng thời gian dành cho việc cần tập trung sâu.
Cái khó là nhiều khi mình chẳng chủ động quyết định mở điện thoại
Nếu có việc cần trao đổi rồi mở Zalo lên thì khá rõ ràng. Nhưng trước đây, nhiều lần mình mở chỉ vì thông báo vừa xuất hiện.
Thấy nó hiện lên thì bấm vào, đọc xong mới biết cũng chẳng có việc gì quan trọng lắm.
Với điện thoại cũng thế, nhiều lúc đang ngồi tập trung viết bài mà thấy màn hình sáng lên một cái là mình lại vô thức mở ra xem.
Khi đọc Deep Work, mình liên hệ khá nhiều với thói quen này. Những thứ làm gián đoạn công việc không phải lúc nào cũng quan trọng, nhưng lại rất dễ khiến mình chú ý đến.
Nếu cứ để các app thông báo liên tục, mình lại phải tự kiềm chế là có nên mở ra xem hay không. Giờ thì mình chọn cách dễ hơn: tắt hẳn app chat đi để khỏi có thông báo là xong.
Một cách rất đơn giản phải không?
Nhưng nó thật sự đã giúp mình tập trung hơn.
Không trả lời tin nhắn ngay thì có sao không?
Trước đây mình cũng hay lo điều này.
Đối tác đã nhắn mà mình để một hai tiếng mới trả lời thì có khi họ thấy khó chịu. Bạn bè, đồng nghiệp cũng vậy, nhỡ mọi người đang chờ mình phản hồi, đang có việc gì cần thì sao?
Nhưng sau một thời gian, mình thấy việc trả lời chậm hơn cũng chẳng ảnh hưởng gì đáng kể.
Những nội dung quan trọng cần xác nhận thì đối tác thường gửi email. Nếu có việc gấp mọi người sẽ gọi điện, còn tin nhắn thường có thể trả lời sau một hai tiếng cũng được, chẳng ai cảm thấy khó chịu gì lắm.
Ở đây cũng nói thêm một chút là mình làm tự do toàn thời gian, không phải lúc nào đồng nghiệp hay đối tác nhắn cái là cũng phải trả lời liền.
Tuy nhiên, bạn cũng cần tính xem là công việc của bạn thì có phù hợp với cách này hay không?
Chứ những bạn làm chăm sóc khách hành, sale mà cứ để tận một hai tiếng sau mới trả lời khách hàng thì rõ ràng là không thể “chấp nhận” được.
Cuốn sách còn nói gì ngoài việc tắt thông báo?
Nếu chỉ nói tắt Zalo hay để điện thoại ra xa thì cần gì đến một cuốn sách phải không nào?
Deep Work nói về nhiều thứ hơn thế. Phần đầu tác giả chia sẻ về giá trị của làm việc sâu, vì sao trạng thái này khó xuất hiện và ý nghĩa mà nó có thể mang lại cho công việc.
Phần sau đưa ra bốn quy tắc để chúng ta thực hành:
- Quy tắc đầu tiên là làm việc sâu. Tác giả trình bày những cách bố trí thời gian khác nhau và việc xây dựng thói quen, môi trường làm việc phù hợp. Bạn cần tạo điều kiện để bắt đầu, thay vì cứ đợi lúc nào có hứng hoặc không còn việc gì khác mới tập trung.
- Quy tắc thứ hai là tận dụng sự buồn chán. Phần này khiến người đọc xem lại thói quen cứ có khoảng trống là tìm thứ gì đó để xem. Khả năng giữ sự chú ý cũng cần được rèn luyện, kể cả khi việc trước mắt không hấp dẫn bằng nội dung trên điện thoại.
- Quy tắc thứ ba bàn về các công cụ truyền thông xã hội. Tác giả đặt vấn đề xem chúng có thực sự hỗ trợ những mục tiêu quan trọng của bạn hay không, đồng thời cân nhắc cả lợi ích lẫn những gì phải đánh đổi khi sử dụng.
- Quy tắc cuối cùng là loại bỏ những thứ hời hợt. Bạn xem lại cách dùng thời gian, hạn chế những việc ít giá trị chiếm quá nhiều chỗ trong lịch và tổ chức việc trao đổi cho rõ ràng hơn.
Bạn chưa cần áp dụng tất cả ngay. Riêng việc chọn ra một nguồn gây gián đoạn quen thuộc rồi thay đổi cách sử dụng đã có thể là bước bắt đầu.
Chuyện viết kịch bản bằng sổ bút của mình
Ngoài việc tắt các ứng dụng chat, giờ đây khi cần viết kịch bản cho video ngắn, mình thường dùng giấy & bút.
Nhưng cách này mình học được từ cuốn Nghệ thuật đánh cắp ý tưởng, từ lâu rồi, trước khi đọc Deep Work.
Mình tắt máy tính, để điện thoại ra xa và ngồi viết trực tiếp trên giấy. Khi dùng sổ bút, mình cảm giác ít bị phân tâm hơn. Không có thông báo hiện lên, cũng không tiện tay chuyển sang Facebook hay TikTok để xem vài cái.
Mình còn thấy việc viết trực tiếp trên giấy tạo cảm hứng và giúp ý tưởng dễ tuôn ra hơn. Nhất là với kịch bản video ngắn, mình thấy cách này hay hơn nhiều so với khi viết trực tiếp vào các app ghi chú trên máy tính hay điện thoại.
Đến khi đọc Deep Work, mình mới liên hệ lại với thói quen dùng sổ bút đã có từ trước. Tắt máy tính, để điện thoại ra xa cũng là cách mình sắp xếp môi trường để dễ tập trung hơn.
Đây là cảm nhận của mình khi viết kịch bản. Nếu bạn vẫn tập trung tốt khi gõ trên máy tính thì chưa cần đổi sang viết tay. Quan trọng là tìm được cách phù hợp với việc đang làm.
Làm nội dung thì vẫn phải dùng mạng xã hội chứ?
Đúng rồi, với công việc của mình thì vẫn cần.
Mạng xã hội là nơi đăng video, trao đổi công việc và tiếp cận người xem. Vì thế, nếu chỉ nói bỏ hết đi để tập trung thì cũng khó áp dụng.
Nhưng cùng một ứng dụng, bạn có thể dùng để làm những việc rất khác nhau.
Mở lên để đăng một video đã chuẩn bị xong khác với việc mở lên xem có gì mới rồi lướt tiếp. Kiểm tra một tin nhắn cần thiết cũng khác với việc cứ có thông báo là lập tức rời công việc đang làm.
Khi đọc phần bàn về công cụ mạng, mình thấy đây là chỗ cần đối chiếu với hoàn cảnh của bản thân.
Một ứng dụng có ích cho công việc vẫn có thể làm mình phân tâm nếu để nó xuất hiện liên tục. Giữ lại công cụ và lựa chọn lúc dùng là cách mình đang áp dụng với Zalo, Telegram.
Mình vẫn cần trao đổi với mọi người, nhưng muốn chủ động hơn về thời điểm trao đổi.
Với việc viết blog, mình cũng có một quy trình riêng để dùng AI hỗ trợ mà vẫn giữ phần biên tập của bản thân. Bạn có thể đọc thêm bài Cách mình dùng AI viết blog.
Deep Work hữu ích với mình ở đâu?
Điểm hữu ích nhất là cuốn sách khiến mình xem lại những gián đoạn đã trở thành thói quen.
Mình biết bản thân hay mở điện thoại, hay bấm vào thông báo. Nhưng từ biết đến thay đổi cách làm vẫn cần thêm một bước.
Sau khi đọc, mình đã thay đổi cách sử dụng các ứng dụng chat. Áp dụng một thời gian mới thấy việc không trả lời ngay cũng không gây khó khăn như mình từng lo.
Mình không đo được chính xác đã tiết kiệm bao nhiêu thời gian, nhưng cảm giác thì mọi việc trôi chảy hơn nhiều so với trước đây.
Còn với sổ bút, mình vẫn thấy viết kịch bản dễ hơn và có nhiều ý tưởng hơn khi tách khỏi máy tính, điện thoại.
Hai thói quen này đến từ hai cuốn sách khác nhau, nhưng đều là những cách mình đang dùng để giữ sự chú ý cho những việc quan trọng đang thực hiện.
Có điều gì cần cân nhắc khi đọc?
Deep Work có nhiều ví dụ về nhà nghiên cứu, tác giả và những người có khả năng chủ động sắp xếp công việc. Khi đọc, bạn sẽ cần chuyển những gợi ý đó sang điều kiện của mình.
Một người làm tự do như mình có thể tắt ứng dụng chat trong một khoảng. Nhưng người đang trực vận hành, hỗ trợ khách hàng hoặc phối hợp liên tục với đồng nghiệp sẽ có những yêu cầu khác.
Cũng không phải giờ nào trong ngày cũng cần làm việc sâu. Những việc như trả lời khách hàng, sắp xếp lịch hẹn hay xử lý giấy tờ vẫn cần được thực hiện.
Nếu cố biến mọi công việc thành một phiên tập trung cao độ thì có khi bạn lại tự làm lịch của mình căng hơn.
Với mình, phần đáng dùng là nhận ra việc nào cần một khoảng chú ý đủ dài, rồi xem có thể sắp xếp những việc còn lại thế nào để hỗ trợ nó.
Ai nên đọc Deep Work?
Nếu công việc của bạn cần đọc, viết, học kỹ năng hoặc suy nghĩ để giải quyết vấn đề, cuốn sách có nhiều ý để đối chiếu.
Đặc biệt là khi bạn thường xuyên ngồi làm nhưng cứ một lúc lại chuyển sang tin nhắn, mạng xã hội hoặc một việc khác.
Bạn chưa cần có một phòng làm việc riêng hay dành được cả buổi không ai làm phiền. Có thể bắt đầu bằng việc quan sát xem điều gì đang liên tục kéo mình khỏi công việc.
Với mình, đó từng là những thông báo từ ứng dụng chat và thói quen mở điện thoại xem có gì mới.
Bây giờ mình vẫn dùng những công cụ ấy, vẫn trả lời mọi người, nhưng chủ động chọn lúc mở lên kiểm tra. Sau một thời gian, mình thấy cách này phù hợp với công việc tự do của bản thân.
Nếu bạn cũng đang vô thức bấm vào mọi thông báo, hãy thử chọn một khoảng làm việc phù hợp, xử lý trước những liên lạc cần thiết rồi tắt bớt những thứ chưa cần mở.
Sau đó xem công việc diễn ra thế nào và việc liên lạc có thực sự bị ảnh hưởng như mình lo không.
Đây là link tiếp thị liên kết. Nếu bạn mua sách thông qua link này, mình có thể nhận được một khoản hoa hồng nhỏ mà bạn không phải trả thêm chi phí.
Có thể bạn sẽ thích:
