Có những lúc người khác hỏi một câu khá đơn giản, mình vẫn trả lời được nhưng càng nói lại càng lan man.
Đang giải thích ý này thì nghĩ ra một chuyện khác có liên quan, thế là kể thêm. Rồi lại phải giải thích cho chuyện vừa kể, cuối cùng câu trả lời dài hơn nhiều so với điều người ta muốn hỏi.
Mình gặp tình huống như thế khá thường xuyên.
Nếu có thời gian chuẩn bị, mình còn có thể ngồi viết ra, sắp xếp ý rồi sửa lại. Nhưng khi đang nói chuyện, người khác hỏi bất ngờ thì đâu có sẵn một bản nháp để nhìn vào.
Mà càng cố nghĩ xem phải trả lời thế nào cho hợp lý thì đôi khi lại càng khó nói cho gọn.
Đó là vấn đề khá gần với nội dung của Nghĩ nhanh nói khéo của Matt Abrahams: làm thế nào để giao tiếp rõ ràng hơn trong những tình huống chưa kịp chuẩn bị.
Mình mới đọc sơ qua cuốn này, chưa áp dụng được hết những cách tác giả hướng dẫn. Hiện tại, phần mình quan tâm nhiều là những ứng dụng cho từng tình huống cụ thể, nhất là “Lời tôn vinh ý nghĩa” và “Lời thuyết phục không hoàn hảo”.
Trong đó, có những điều mình đã bắt đầu thử trong cách nói chuyện với người nhà. Còn phần thuyết phục thì mình đang tìm hiểu và tập thêm, chưa áp dụng vào một tình huống thực tế cụ thể.
Sách Nghĩ nhanh nói khéo nói về điều gì?
Nghe tên sách, bạn có thể nghĩ đây là cuốn dạy cách đối đáp thật nhanh, nói một câu là người khác phải trầm trồ.
Nhưng nội dung tập trung nhiều hơn vào việc xử lý những tình huống giao tiếp ngẫu hứng: người khác hỏi ý kiến trong cuộc họp, nhờ phát biểu vài lời, muốn nghe nhận xét hoặc đặt một câu hỏi mà bạn chưa chuẩn bị trước.
Tác giả chia sách thành hai phần chính.
Phần đầu trình bày sáu bước để ứng khẩu tốt hơn, liên quan đến việc bình tĩnh, bớt tự gây áp lực, thay đổi cách nhìn tình huống, lắng nghe, sắp xếp ý và tập trung vào điều cần truyền đạt.
Phần sau có sáu ứng dụng cụ thể: hội thoại, lời tôn vinh, thuyết phục, hỏi đáp, nhận xét và xin lỗi.
Cách chia này giúp bạn có thể tìm đến tình huống gần với mình trước. Chẳng hạn, nếu hay được nhờ phát biểu cảm ơn thì phần lời tôn vinh sẽ đáng chú ý. Nếu công việc thường phải trả lời câu hỏi thì có phần riêng để tìm hiểu.
Với mình, vấn đề trước mắt vẫn là sắp xếp được điều muốn nói, để câu trả lời không cứ kéo dài mãi.
Khi bị hỏi bất ngờ, chưa cần ép mình nói thật hay
Một câu hỏi bất ngờ thường khiến chúng ta phải làm nhiều việc cùng lúc: nghe người kia hỏi gì, tìm thông tin để trả lời, chọn cách diễn đạt và để ý xem mọi người đang phản ứng thế nào.
Nếu còn tự đặt thêm yêu cầu rằng câu trả lời phải thông minh, phải thú vị, phải khiến người khác hài lòng thì cũng khá áp lực.
Trong phần đầu, cuốn sách dành sự chú ý cho việc làm dịu lo âu và bớt đòi hỏi bản thân phải thể hiện hoàn hảo.
Điều này có thể bắt đầu từ một mục tiêu vừa sức hơn: trả lời đúng câu hỏi trước, rồi mới tính đến việc nói hấp dẫn.
Ví dụ, giả sử có người hỏi bạn có thể hoàn thành công việc vào thứ Sáu không. Đây là một tình huống minh họa, nhưng khá dễ gặp.
Nếu bắt đầu kể toàn bộ những việc mình đang bận, người nghe có thể phải chờ khá lâu mới biết câu trả lời là được hay không.
Bạn có thể nói thẳng mốc mình làm được, sau đó giải thích phần cần thiết:
Sáng thứ Bảy mình có thể gửi bản hoàn chỉnh. Chiều thứ Sáu mình gửi trước phần đã xong để bạn xem, vì còn một mục cần kiểm tra thêm.
Câu trả lời chưa cần đặc biệt khéo léo. Nhưng người nghe biết được thông tin chính và có thể tiếp tục trao đổi.
Tất nhiên, đây không phải công thức dùng cho mọi câu hỏi. Có những việc cần hỏi lại để hiểu đúng, có những việc chưa đủ dữ liệu thì cần nói rõ mình chưa biết.
Trả lời gọn cũng không có nghĩa là phải trả lời ngay bằng mọi giá.
Muốn bớt lan man, cần có chỗ để sắp xếp ý
Một phần đáng chú ý trong sách là sử dụng cấu trúc để tổ chức điều muốn nói.
Khi chưa có cấu trúc, rất dễ rơi vào kiểu nhớ đến đâu nói đến đó. Mỗi ý riêng lẻ có thể đều liên quan, nhưng ghép lại thì người nghe khó biết đâu là ý chính.
Ở phần ứng dụng về thuyết phục, tác giả đưa ra cấu trúc Vấn đề – Giải pháp – Lợi ích.
Chỉ riêng việc phân biệt ba phần này đã giúp hình dung một lời đề xuất cần có những gì:
- Đang có việc gì cần giải quyết?
- Bạn đề nghị làm thế nào?
- Cách đó giúp ích gì cho người nghe?
Đây cũng là phần mình đang nghiên cứu để tập nói có trình tự hơn.
Tuy vậy, mình chưa có một tình huống thực tế để kể rằng đã dùng cấu trúc này và thuyết phục thành công. Hiện tại, nó mới là một cách mình muốn luyện, nhất là khi cần trình bày đề xuất mà không kéo theo quá nhiều chuyện bên lề.
Với việc giải thích một khái niệm khó cho người mới, mình cũng đang tập dùng tiếng Việt và ví dụ gần gũi hơn, như đã chia sẻ trong bài review sách Phương pháp học tập Feynman.
Lời tôn vinh ý nghĩa: bắt đầu từ những điều nhỏ trong gia đình
Phần “Lời tôn vinh ý nghĩa” trong sách nói đến những dịp như phát biểu chúc mừng, cảm ơn hoặc ghi nhận một người, một nhóm.
Tác giả hướng sự chú ý của người nói về người được tôn vinh: họ đã làm điều gì, điều đó có ý nghĩa ra sao và mình muốn ghi nhận điều gì ở họ.
Khi đọc phần này, mình liên hệ đến cách nói chuyện trong gia đình.
Trước đây có những lúc mình khá cục cằn, nóng nảy. Đang khó chịu là dễ nói ra những câu có tính “sát thương”, mà người nghe lại là những người thân nhất.
Chỉ sau vài câu thôi, không khí đã khác hẳn. Đang nói chuyện bình thường thì thành nặng nề, không còn vui vẻ như trước nữa.
Khi bắt đầu thử thay đổi, mình cố dùng câu từ nhẹ nhàng hơn và để ý những điều nhỏ mà người đối diện đáng được ghi nhận.
Đây là cách mình liên hệ từ nội dung sách sang cuộc sống hằng ngày, chứ không phải lúc nào cũng bê nguyên một cấu trúc phát biểu vào nói chuyện với người nhà.
Và mình thấy không khí trong gia đình vui vẻ hơn, bớt những lúc nặng nề, khó chịu.
Điều này cũng không có nghĩa là từ nay mình sẽ không còn nóng nảy. Mình vẫn đang tập, nhưng ít nhất đã có một việc cụ thể để chú ý: trước khi chỉ ra điều chưa vừa ý, thử xem người kia đã làm được điều gì mà mình đang bỏ qua.
Khen cụ thể sẽ khác với nói vài câu cho có
Một lời khen chung chung đôi khi khiến người nghe khó biết bạn đang ghi nhận điều gì.
Chẳng hạn, “giỏi quá” hay “tốt lắm” vẫn có thể là lời động viên. Nhưng nếu nói rõ việc người kia đã làm và nó giúp ích thế nào thì lời ghi nhận có nội dung hơn.
Ví dụ minh họa, khi một người trong nhà đã chủ động thu dọn bàn ăn, bạn có thể cảm ơn đúng việc ấy, thay vì chỉ nói một câu khen rồi chuyển ngay sang nhắc việc khác chưa xong.
Không cần biến lời cảm ơn thành một bài phát biểu dài. Quan trọng là điều được nói ra có thật.
Với mình, việc tìm những điểm nhỏ đáng khen cũng khiến mình chú ý hơn đến người đối diện, thay vì chỉ nhìn vào những điều chưa đúng ý.
Nhưng khen ngợi không nên trở thành cách nói vòng để bắt người khác làm theo mong muốn của mình. Nếu đang có điều cần góp ý, vẫn phải trao đổi rõ, chọn cách nói và thời điểm phù hợp.
Một lời khen cũng không thể tự giải quyết hết những bất đồng đã có từ lâu trong gia đình.
Lời thuyết phục không hoàn hảo: phần mình đang tập tìm hiểu
Đây là ứng dụng thứ hai mình quan tâm, nhưng chưa thử trong một tình huống thực tế cụ thể.
Phần này trong sách nhấn mạnh việc hiểu nhu cầu của người nghe và tổ chức lời thuyết phục theo hướng phù hợp với họ.
Cấu trúc Vấn đề – Giải pháp – Lợi ích có thể giúp tránh việc chỉ nói mình muốn gì.
Chẳng hạn, giả sử bạn muốn đề xuất dành một khoảng thời gian buổi tối để cả nhà trò chuyện mà không dùng điện thoại. Nếu chỉ nói “mọi người đừng dùng điện thoại nữa” thì người nghe có thể chưa thấy lý do cần thay đổi.
Bạn có thể trình bày rõ hơn: gần đây bữa tối ít nói chuyện với nhau; thử cất điện thoại trong lúc ăn; nhờ vậy mọi người có thời gian hỏi han nhau hơn.
Đó là ví dụ để hình dung cách tổ chức ý, chưa phải câu chuyện mình đã áp dụng.
Và ngay cả khi nói rõ như vậy, người khác vẫn có thể không đồng ý hoặc có lý do riêng. Khi đó cần nghe thêm, điều chỉnh đề xuất hoặc chấp nhận rằng chưa thống nhất được.
Cấu trúc giúp lời nói rõ hơn, còn kết quả vẫn phụ thuộc vào hoàn cảnh và nhu cầu thật của các bên.
Đọc cuốn này cần lưu ý điều gì?
Với mức trải nghiệm hiện tại, mình chưa thể đánh giá toàn bộ các bài tập hay nói rằng cuốn sách đã giúp mình ứng khẩu tốt trong mọi tình huống.
Phần mình đã thấy có ích là những gợi ý để chú ý hơn đến cách nói, người nghe và điều thực sự cần truyền đạt.
Nhưng đây vẫn là kỹ năng cần tập trong giao tiếp.
Đọc được một cách sắp xếp ý không có nghĩa lúc bị hỏi bất ngờ sẽ nhớ dùng ngay. Có thể lúc nói vẫn lan man, sau đó mới nhận ra mình đã đi quá xa câu hỏi ban đầu.
Khi tập, có lẽ nên chọn một việc trước. Chẳng hạn, tập nêu câu trả lời chính sớm hơn hoặc tập đưa ra một lời cảm ơn cụ thể.
Nếu cố nhớ cùng lúc tất cả các bước, cấu trúc và kỹ thuật thì cuộc trò chuyện có khi lại trở thành một bài kiểm tra trong đầu mình.
Cũng cần phân biệt nói khéo với việc lúc nào cũng tìm được câu trả lời. Những câu hỏi vượt quá hiểu biết hoặc cần kiểm tra thông tin thì nói “mình cần xem lại” vẫn là điều cần thiết.
Nghĩ nhanh nói khéo phù hợp với ai?
Nếu bạn thường có điều muốn nói nhưng khó sắp xếp ý khi bị hỏi bất ngờ, cuốn này có những phần để tham khảo và luyện tập.
Người đi làm hay tham gia họp, trình bày đề xuất, trả lời câu hỏi hoặc nhận xét công việc có thể tìm đến những ứng dụng tương ứng.
Còn với mình, ngoài chuyện trả lời bớt lan man, cuốn sách còn gợi ra một việc gần hơn: nói với người thân nhẹ nhàng hơn và ghi nhận những điều họ đã làm.
Nếu vấn đề của bạn chủ yếu là hồi hộp khi đứng trước đông người, mình cũng từng chia sẻ trải nghiệm đó trong bài review sách Nghệ Thuật Nói Trước Công Chúng.
Hiện tại, mình sẽ tiếp tục tập từ những cuộc trò chuyện hằng ngày. Phần thuyết phục cần thêm thời gian tìm hiểu và thử trong tình huống phù hợp, sau đó mình sẽ bổ sung trải nghiệm vào bài.
Còn nếu bạn cũng hay trả lời lan man, lần tới khi được hỏi ý kiến, thử chú ý một việc thôi: nói điều người kia cần biết trước. Sau đó xem họ có cần nghe thêm phần giải thích không.
Đây là link tiếp thị liên kết. Nếu bạn mua sách thông qua link này, mình có thể nhận được một khoản hoa hồng nhỏ mà bạn không phải trả thêm chi phí.
Có thể bạn sẽ thích:
