Chào các bạn, lại là Quang VN đây!
Hãy tưởng tượng một kịch bản thế này: Bạn là một nhân viên sale xuất sắc (hoặc một coder tài ba, một designer xịn xò). Bạn vượt KPI liên tục, sếp cưng chiều, đồng nghiệp nể phục. Rồi một ngày đẹp trời, sếp gọi bạn vào phòng và nói: “Công ty ghi nhận năng lực của em. Từ tháng sau, em sẽ chính thức lên làm Trưởng phòng nhé!”.
Bạn sướng rơn. Tối đó bạn đi ăn mừng, nghĩ về mức lương mới, chức danh mới oai oách trên danh thiếp.
Nhưng rồi… Ngày đầu tiên nhận chức ập đến. Bạn ngồi vào chiếc ghế sếp và bỗng nhiên thấy lúng túng. Nhân viên cũ (trước đây là bạn nhậu) giờ nhìn bạn bằng ánh mắt dò xét. Sếp lớn đòi bản kế hoạch chiến lược. Bạn ngập trong các cuộc họp vô bổ, giải quyết mâu thuẫn nhân sự, và tự nhiên bạn thấy nhớ cái thời chỉ cần cắm tai nghe vào làm việc chuyên môn cho xong chuyện.
Bạn nhận ra một sự thật phũ phàng: Làm một nhân viên giỏi và làm một người sếp giỏi là hai nghề hoàn toàn khác nhau!
Nếu bạn đang ở trong giai đoạn chuyển giao đầy hoang mang đó (hoặc sắp sửa được thăng chức, chuyển việc), thì cuốn sách hôm nay Quang mang đến chính là chiếc phao cứu sinh của bạn: “90 Ngày Đầu Tiên Làm Sếp” (The First 90 Days) của Michael D. Watkins.
Hãy cùng Quang mổ xẻ xem, tại sao 90 ngày lại là con số tử thần định đoạt sinh mạng sự nghiệp của một nhà quản lý nhé!
1. Tại sao lại là 90 ngày? (Khái niệm Điểm Hòa Vốn)
Rất nhiều công ty có chính sách thử việc 2-3 tháng. 90 ngày (khoảng 1 quý) chính là khoảng thời gian vàng để công ty đánh giá xem quyết định bổ nhiệm bạn là đúng hay sai.
Michael Watkins đưa ra một khái niệm cực kỳ hay: “Điểm hòa vốn” (Break-even point).
Khi bạn mới nhận chức, bạn thực chất đang “tiêu thụ” giá trị của công ty. Bạn mất thời gian làm quen, bạn mắc sai lầm, bạn cần người khác hướng dẫn. Mục tiêu tối thượng của bạn trong 90 ngày đầu tiên là phải đạt được “Điểm hòa vốn” – tức là thời điểm mà giá trị bạn tạo ra bắt đầu lớn hơn giá trị mà bạn tiêu thụ.
Nếu qua 90 ngày mà bạn vẫn lơ ngơ, nhân viên chán nản, sếp lớn thất vọng, thì khả năng cao là chiếc ghế của bạn sẽ bay màu, hoặc bạn sẽ bị gắn mác “thiếu năng lực lãnh đạo” rất khó gỡ.
2. Bí kíp số 1: Những gì đưa bạn đến đây sẽ không đưa bạn đến đó
Đây là sai lầm chí mạng nhất của các tân quản lý (đặc biệt là dân kỹ thuật/chuyên môn đi lên).
Bạn được thăng chức vì bạn code giỏi. Khi lên làm sếp, thấy nhân viên code chậm, bạn ngứa mắt bảo: “Tránh ra để anh làm cho nhanh!”. Thế là bạn lại cắm đầu vào code, còn nhân viên thì ngồi chơi. Cuối tháng, team không hoàn thành tiến độ, bạn thì kiệt sức.
Cuốn sách tát một gáo nước lạnh: Bạn phải từ bỏ những thói quen cũ đã làm nên thành công của bạn. Bạn không còn là người trực tiếp ghi bàn nữa, bạn là Huấn Luyện Viên. Nhiệm vụ của bạn bây giờ là ủy quyền, đánh giá hiệu suất, xây dựng quy trình và gỡ rối cho nhân viên. Đừng ôm đồm làm “siêu nhân”, hãy làm một người “nhạc trưởng”.
3. Bí kíp số 2: Mô hình STARS – Bắt mạch kê đơn chuẩn xác
Bạn không thể dùng một chiến lược cho mọi công ty hay mọi phòng ban được. Tác giả đưa ra mô hình STARS để giúp bạn định vị tình trạng hiện tại của tổ chức:
- S – Start-up (Khởi sự): Tập hợp người, xây dựng từ con số 0.
- T – Turnaround (Xoay chuyển tình thế): Công ty đang “hấp hối”, bạn được đưa vào để cứu vãn. Ở đây bạn phải ra quyết định tàn nhẫn và nhanh chóng (cắt giảm nhân sự, cắt lỗ).
- A – Accelerated growth (Tăng tốc phát triển): Mọi thứ đang tốt, bạn vào để mở rộng quy mô.
- R – Realignment (Tái điều chỉnh): Công ty đang rệu rã nhưng chưa sụp đổ, bạn cần chấn chỉnh lại văn hóa và quy trình.
- S – Sustaining success (Duy trì thành công): Thay thế một người sếp cũ rất giỏi. Áp lực ở đây là phải giữ vững phong độ và tìm cách đột phá mới mà không làm mất lòng người cũ.
Xác định sai tình huống là “chết”. Mang bài thuốc của “Xoay chuyển tình thế” (sa thải hàng loạt, thiết quân luật) đi áp dụng cho một team đang “Duy trì thành công” thì chẳng khác nào tự sát!
4. Bí kíp số 3: Hãy giành lấy “Những thắng lợi bước đầu” (Early Wins)
Đừng mới chân ướt chân ráo vào đã đòi “cải tổ toàn diện”, đập đi xây lại mọi thứ. Nhân viên sẽ chống đối bạn ngay lập tức.
Kinh nghiệm từ sách: Hãy tìm những chiến thắng nhỏ, dễ thấy và ít rủi ro trong 30 ngày đầu tiên. Ví dụ:
- Nếu phòng làm việc quá bừa bộn, hãy tổ chức một buổi dọn dẹp tổng thể, mua thêm máy pha cà phê cho team.
- Nếu quy trình duyệt giấy tờ đang mất 3 ngày, hãy tìm cách rút ngắn xuống còn 1 ngày.
Những thắng lợi nhỏ này không mang lại hàng tỷ đồng cho công ty, nhưng nó mang lại Niềm tin. Nhân viên sẽ nghĩ: “À, sếp mới vào làm được việc đấy, giải quyết được cái gai trong mắt mình bấy lâu nay”. Có niềm tin rồi, sau này bạn ra quyết sách lớn họ mới nghe theo.
5. Bí kíp số 4: Quản lý cả Sếp của bạn (Manage your boss)
Chúng ta hay tập trung vào việc quản lý nhân viên cấp dưới mà quên mất rằng, người quyết định sinh mạng sự nghiệp của chúng ta trong 90 ngày đầu lại là Sếp trực tiếp (hoặc Ban Giám Đốc).
Đừng đợi sếp gọi lên hỏi: “Tháng vừa rồi em làm được gì?”. Hãy chủ động thiết lập kỳ vọng. Hãy ngồi lại với sếp ngay tuần đầu tiên và hỏi rõ:
- “Anh kỳ vọng em sẽ đạt được những cột mốc gì trong 30, 60 và 90 ngày tới?”
- “Anh đánh giá hiệu quả công việc của em dựa trên tiêu chí nào?”
Sự chủ động này giúp bạn không bị “lệch pha” với định hướng của công ty, đồng thời thể hiện phong thái của một nhà quản lý chuyên nghiệp.
6. Điểm cộng & Điểm trừ (Review Công Tâm từ Quang VN)
Điểm cộng to đùng:
- Bố cục cực kỳ logic: Sách giống như một bản kế hoạch checklist chi tiết. Tuần 1 làm gì, tuần 2 làm gì, đến tháng thứ 3 làm gì. Rất dễ theo dõi.
- Thực chiến 100%: Không có những lời khuyên sáo rỗng kiểu “hãy truyền cảm hứng cho nhân viên”. Sách dạy bạn cách thương lượng tài nguyên, cách xử lý những cá nhân chống đối trong team.
Điểm trừ nho nhỏ:
- Hơi nặng tính “Corporate” (Tập đoàn): Cuốn sách này được viết dựa trên kinh nghiệm ở các tập đoàn lớn (MNCs) với cơ cấu phòng ban phức tạp. Nếu bạn là sếp của một startup nhỏ chỉ có 5-10 người, một số chương về “xây dựng liên minh chính trị trong công ty” có thể sẽ hơi thừa thãi. Nhưng tư duy cốt lõi thì vẫn hoàn toàn đúng đắn.
Lời kết
Các bạn ạ,
Chiếc ghế lãnh đạo chưa bao giờ là một chỗ ngồi êm ái. Nó đầy rẫy những cạm bẫy, sự cô đơn và những ánh mắt phán xét.
Khi bạn bước lên vị trí mới, những kỹ năng chuyên môn xuất sắc từng làm nên tên tuổi của bạn giờ đây chỉ là điều kiện cần. Điều kiện đủ là khả năng học hỏi nhanh chóng, thích nghi với môi trường và thu phục lòng người.
Cuốn sách “90 Ngày Đầu Tiên Làm Sếp” chính là tấm bản đồ giúp bạn dò mìn trong khu rừng rậm đó. Nó không hứa hẹn biến bạn thành Steve Jobs hay Bill Gates trong 3 tháng, nhưng nó chắc chắn sẽ giúp bạn sống sót qua thời kỳ thử việc một cách rực rỡ và tự tin nhất.
Nếu bạn vừa nhận được quyết định thăng chức, hãy cất giấy báo tăng lương đi và ra nhà sách mua ngay cuốn này nhé. Đó là khoản đầu tư rẻ nhất cho sự nghiệp quản lý của bạn đấy!
Thân mến, Quang VN
P.S: Bạn còn nhớ ngày đầu tiên mình được làm “Sếp” (hoặc Team Lead) không? Bạn đã gặp cú sốc hay kỷ niệm “dở khóc dở cười” nào với nhân viên cũ/mới? Hãy chia sẻ xuống phần bình luận để chúng ta cùng ôn lại kỷ niệm nhé!
Có thể bạn sẽ thích: