Chào các bạn, lại là Quang VN đây!
Cuối tuần thảnh thơi, chúng ta lại kéo ghế ngồi xuống, gọi một ly cà phê và tỉ tê với nhau những câu chuyện về tiền bạc và cuộc sống nhé.
Hôm nay chúng ta sẽ nói về một tượng đài trong dòng sách tài chính cá nhân. Nếu bạn từng ra nhà sách, chắc chắn bạn đã thấy một series sách bìa tím xếp thành hàng dài mang tên “Dạy Con Làm Giàu” (tên gốc: Rich Dad Poor Dad).
Và hôm nay, Quang muốn cùng các bạn mổ xẻ cuốn nền tảng nhất, mang tính biểu tượng nhất của cả bộ sách: “Dạy Con Làm Giàu Tập 1 – Để không có tiền vẫn tạo ra tiền” của Robert Kiyosaki.
Hồi sinh viên, khi đọc cái tựa đề “Để không có tiền vẫn tạo ra tiền”, mình đã bĩu môi nghĩ: “Lại giật tít! Không có vốn thì làm ăn cái gì, hay lại dạy mấy trò lùa gà, bán nước bọt?”. Mình từng tin sái cổ vào câu nói “Có thực mới vực được đạo”, phải có tiền thì mới đẻ ra tiền được.
Nhưng các bạn ạ, cuốn sách này đã vả cho mình một cú tỉnh ngộ đau điếng. Nó không dạy bạn mánh khóe lừa đảo, cũng không dạy bạn tay không bắt giặc một cách hão huyền. Thứ nó đập nát và xây lại từ đầu chính là TƯ DUY của bạn về cơ hội và tiền bạc.
Hãy cùng Quang lột trần những sự thật phũ phàng từ cuốn sách kinh điển này nhé!
1. Hai người cha, hai hệ tư tưởng trái ngược
Cuốn sách mở đầu bằng câu chuyện tuổi thơ của tác giả với hai người cha:
- Người cha nghèo (Cha ruột): Có bằng Tiến sĩ, làm quan chức giáo dục. Lời khuyên của ông là: “Hãy ráng học cho giỏi, lấy điểm cao, kiếm một công việc ổn định ở một công ty tốt và làm việc chăm chỉ để có lương hưu.”
- Người cha giàu (Bố của cậu bạn thân): Chưa học hết lớp 8, nhưng lại là một trong những người giàu nhất bang Hawaii. Lời khuyên của ông là: “Hãy học cho giỏi để tìm mua những công ty tốt. Đừng làm việc vì tiền, hãy bắt tiền làm việc cho mình.”
Bạn thấy sự quen thuộc không? 99% chúng ta lớn lên với lời khuyên của “Người cha nghèo”. Chúng ta được dạy cách đi làm thuê, cách trở thành một nhân viên mẫn cán, ngoan ngoãn. Nhưng tuyệt nhiên, từ cấp 1 đến Đại học, không có một trường lớp nào dạy chúng ta cách để làm chủ đồng tiền.
2. Bí mật của tựa đề: “Làm sao để không có tiền vẫn tạo ra tiền?”
Đây là phần Quang thích nhất và cũng là linh hồn của tập 1.
Robert Kiyosaki kể lại bài học đầu tiên mà người Cha Giàu dạy cậu. Ông bắt cậu bé Robert làm việc quét dọn siêu thị 3 tiếng mỗi thứ Bảy với mức lương… 10 xu/giờ (một mức giá rẻ mạt bóc lột thời bấy giờ). Sau một thời gian, Robert tức giận đến gặp Cha Giàu đòi tăng lương hoặc nghỉ việc.
Thay vì tăng lương, Cha Giàu quyết định: Cắt luôn 10 xu đó. Bắt cậu bé làm việc hoàn toàn KHÔNG LƯƠNG.
Tại sao lại tàn nhẫn vậy? Cha Giàu giải thích: “Nếu con làm việc vì 10 xu, não của con sẽ chỉ nghĩ đến 10 xu. Con sẽ trở thành nô lệ của đồng tiền. Khi con làm việc không lương, não của con sẽ buộc phải mở ra để tìm kiếm NHỮNG CƠ HỘI mà người khác bị tiền lương che mắt.”
Và điều kỳ diệu đã xảy ra. Khi không còn bị ám ảnh bởi 10 xu tiền lương, Robert đã nhìn thấy một cơ hội: Những cuốn truyện tranh cũ trong siêu thị bị người quản lý xé bìa vứt đi. Cậu xin lại chúng, mang về hầm nhà mình và mở một “Thư viện truyện tranh” cho lũ trẻ trong xóm thuê với giá 10 xu/lần đọc.
Chỉ trong một thời gian ngắn, cậu kiếm được 9,5 USD/tuần (một số tiền khổng lồ với đứa trẻ lúc đó) mà không cần tự mình đứng coi (cậu thuê người chị gái quản lý).
Đó chính là câu trả lời cho việc “Không có tiền vẫn tạo ra tiền”. Vốn liếng lớn nhất không phải là tiền mặt, mà là Sự hiểu biết về tài chính (Financial IQ) và khả năng nhìn thấy cơ hội bằng một cái đầu nhạy bén.
3. Bài học vỡ lòng nhưng “gây shock”: Tài sản (Asset) và Tiêu sản (Liability)
Dù không có tiền, khi bạn kiếm được những đồng tiền đầu tiên, bạn sẽ làm gì với nó? Đây là lằn ranh sinh tử phân định giữa người giàu và kẻ nghèo.
- Tài sản (Asset): Là những thứ BỎ TIỀN VÀO TÚI của bạn. (Ví dụ: Cổ phiếu, nhà cho thuê sinh lời, bản quyền sách, doanh nghiệp tự vận hành…).
- Tiêu sản (Liability): Là những thứ LẤY TIỀN RA KHỎI TÚI của bạn. (Ví dụ: Chiếc SH mua trả góp, chiếc iPhone quẹt thẻ tín dụng, những bộ quần áo hàng hiệu…).
Cú lừa ngoạn mục nhất mà giới trung lưu hay mắc phải là coi Tiêu sản là Tài sản. Nhiều người trẻ vừa ra trường, lương tháng 20 triệu là lập tức vay ngân hàng mua một căn chung cư đắt đỏ để ở, sắm xe xịn. Họ nghĩ họ có tài sản. Nhưng mỗi tháng họ phải è cổ trả tiền lãi, tiền bảo dưỡng, phí dịch vụ… Những thứ đó đang moi tiền từ túi họ ra mỗi ngày.
Quy tắc sống còn của người giàu: Hãy dùng tiền mua TÀI SẢN trước. Khi tài sản đẻ ra tiền lời, hãy dùng tiền lời đó để mua TIÊU SẢN (hưởng thụ).
4. “Vòng lặp Chuột chạy” (The Rat Race) – Cơn ác mộng của dân văn phòng
Đã bao giờ bạn tự hỏi: Tại sao lương 8 triệu mình vẫn sống được, mà giờ lương 20 triệu mình vẫn kêu thiếu tiền? Thậm chí đến lúc lương 50 triệu vẫn thấy… nghèo?
Đó là cái bẫy “Vòng lặp Chuột chạy” (Rat Race). Bạn đi làm -> Có lương -> Nâng cấp mức sống (đổi xe, chuyển nhà trọ xịn hơn, ăn nhà hàng sang hơn) -> Lại thiếu tiền -> Lại cày cuốc OT đi làm -> Lương tăng -> Lại mua sắm món đồ đắt hơn…
Bạn cắm đầu chạy thục mạng giống như con chuột hamster trên vòng quay vô tận, nhưng chẳng tiến lên được mét nào về tự do tài chính. Cách duy nhất để thoát khỏi Rat Race là: Đừng chỉ nhìn vào số tiền lương hàng tháng. Hãy tập trung vào việc xây dựng cột Tài sản của chính mình.
5. Điểm cộng & Điểm trừ (Review Công Tâm từ Quang VN)
Điểm cộng to đùng:
- Thay đổi Mindset cực mạnh: Cuốn sách đập tan định kiến “phải có tiền mới làm ra tiền”. Nó dạy bạn cách dùng đòn bẩy tư duy để tìm kiếm cơ hội. Đọc xong, bạn tự nhiên sẽ thấy… xót tiền mỗi khi định quẹt thẻ mua một món đồ vô bổ.
- Tạo động lực khủng khiếp: Lối kể chuyện gần gũi, dễ hiểu, không có thuật ngữ kinh tế vĩ mô phức tạp. Nó thúc giục bạn phải bắt tay vào quản lý tài chính ngay lập tức.
Điểm trừ cần lưu ý:
- Thiếu tính thực hành cụ thể (How-to): Sách dạy bạn Tại sao phải mua tài sản, nhưng KHÔNG dạy bạn Làm thế nào để mua tài sản cụ thể (như mua mã cổ phiếu nào, mua đất ở đâu tại Việt Nam hiện nay). Bạn sẽ cần đọc thêm các sách chuyên môn khác.
- Coi nhẹ giáo dục truyền thống: Tác giả có cái nhìn khá tiêu cực về hệ thống trường học. Nhưng ở thời đại ngày nay, kiến thức chuyên môn sâu (như IT, Y tế, Kỹ thuật…) cũng là một dạng “Tài sản vô hình” giúp bạn tạo ra dòng tiền rất mạnh để làm vốn ban đầu.
Lời kết
Các bạn ạ,
Chúng ta không thể đổ lỗi cho xuất phát điểm của mình. “Không có tiền” không phải là một cái cớ để nằm im phó mặc cho số phận, nó là một bài toán để tư duy của bạn phải hoạt động hết công suất.
Cuốn sách “Dạy Con Làm Giàu Tập 1” giống như một tiếng chuông báo thức gắt gỏng, đánh thức những người trẻ đang chìm đắm trong cơn mộng du làm việc chỉ để chờ ngày nhận lương.
Lần tới, khi định thốt lên câu: “Tôi không có tiền để làm việc đó”, hãy dừng lại 3 giây và tự hỏi mình câu mà Cha Giàu thường dạy: “Làm thế nào để tôi có thể làm được việc đó?”.
Nếu bạn chưa từng đọc cuốn sách này, hãy rinh nó về ngay. Đó sẽ là khoản đầu tư rẻ nhất nhưng mang lại tỷ suất lợi nhuận cao nhất cho cuộc đời bạn đấy.
Thân mến, Quang VN
P.S: Đã bao giờ bạn tự nghĩ ra một cách “kiếm tiền không cần vốn” nào hồi sinh viên chưa (giống kiểu mở thư viện truyện tranh của cậu bé Robert)? Hãy comment chia sẻ phi vụ kinh doanh đầu đời của bạn ở dưới nhé, chúng ta cùng ôn lại kỷ niệm!
Có thể bạn sẽ thích: