Chào các bạn, lại là Quang VN đây!
Cuối tuần thảnh thơi, chúng ta lại kéo ghế ngồi xuống, gọi một ly cà phê và tỉ tê với nhau những câu chuyện đời thường nhé.
Hôm nay Quang muốn hỏi các bạn một câu cực kỳ chướng tai gai mắt: Đã bao giờ bạn dành ra cả tiếng đồng hồ lùng sục khắp Shopee, Tiktok Shop chỉ để tìm một cái mã freeship 15k, nhưng đến tối đi nhậu với bạn bè, bạn lại sẵn sàng vung tay gọi thêm đĩa mồi 300k mà chẳng thèm chớp mắt chưa?
Hoặc, đã bao giờ bạn tự dặn lòng là tháng này phải tiết kiệm, nhưng khi lướt ngang cửa hàng thấy tấm biển đỏ chót “SALE OFF 50%”, não bạn lập tức đình công và bạn bước ra khỏi đó với 3 cái áo mà bạn chưa chắc đã mặc đến?
Nếu bạn thấy hình bóng mình trong đó, xin chúc mừng, bạn không hề cô đơn! Việc giải mã tâm lý hành vi về tiền của chính chúng ta chưa bao giờ là dễ dàng, bởi bộ não con người được lập trình để cực kỳ thông minh trong việc giải toán, nhưng lại cực kỳ “phi lý trí” khi đối mặt với tài chính cá nhân.
Hôm nay, Quang và các bạn sẽ cùng mổ xẻ một siêu phẩm giúp chúng ta thấu hiểu cặn kẽ những quyết định chi tiêu ngớ ngẩn đó: Cuốn sách “Giải mã tâm lý hành vi về tiền” của tác giả Morgan Housel. Cuốn sách này sẽ lột trần những “ảo giác” của chúng ta về sự giàu có, vạch mặt cách chính bộ não của bạn đang đồng lõa để làm cạn kiệt ví tiền của bạn.
Nào, nhấp một ngụm cà phê và chúng ta bắt đầu nhé!
1. Cú lừa số 1: Không ai bị điên cả! (Ngừng phán xét ví tiền của người khác)
Bạn thấy một người bạn dồn hết tiền tiết kiệm đi mua một loại tiền ảo và chửi họ là liều lĩnh, ngớ ngẩn. Bạn thấy bố mẹ mình khư khư giữ tiền mặt hoặc mua vàng cất dưới gầm giường, bạn càu nhàu rằng họ quá bảo thủ và lãng phí cơ hội đầu tư.
Chúng ta rất thích phán xét hành vi tiêu tiền của người khác. Nhưng Morgan Housel nhắc nhở một chân lý: Không ai bị điên cả. Mỗi quyết định tài chính đều hoàn toàn hợp lý đối với họ tại thời điểm đó, dựa trên lăng kính thế hệ và trải nghiệm cá nhân của họ.
- Bố mẹ bạn sinh ra trong thời kỳ lạm phát phi mã, tiền giấy mất giá sau một đêm, nên đối với họ, sự an toàn (vàng) là tôn chỉ số 1.
- Bạn sinh ra trong thời kỳ Internet bùng nổ, chứng kiến những người trúng đậm nhờ công nghệ, nên bạn thích rủi ro.
Chính vì cái bẫy tâm lý hành vi về tiền này, chúng ta thường mang lăng kính của mình đi áp đặt cho người khác và cho cả thị trường, dẫn đến những quyết định đầu tư sai lầm vì quá tự tin vào “sự hợp lý” của bản thân.
2. Cú lừa số 2: Sự nhầm lẫn chết người giữa “Lấp lánh” (Rich) và “Thịnh vượng” (Wealthy)
Đây là phần Quang thấy “thấm” nhất khi hai đứa mình ngồi cà phê bàn về chuyện giàu nghèo. Chúng ta sống trong thời đại mạng xã hội, nơi người ta thi nhau khoe siêu xe, đồng hồ hiệu, những chuyến du lịch xa hoa. Chúng ta gọi họ là người “Giàu có”.
Morgan Housel dội một gáo nước lạnh: Khi bạn thấy một người lái chiếc siêu xe trị giá 3 tỷ đồng, điều duy nhất bạn biết chắc chắn về tài chính của anh ta là: Anh ta vừa có ít đi 3 tỷ đồng so với trước khi mua chiếc xe đó (hoặc anh ta đang ôm một khoản nợ khổng lồ).
Sự thật là:
- Lấp lánh (Rich) là thu nhập hiện tại. Là chiếc siêu xe, bộ quần áo đắt tiền bạn cố mua để người khác nhìn thấy.
- Thịnh vượng (Wealthy) là những thứ BẠN KHÔNG NHÌN THẤY. Đó là những chiếc xe chưa được mua, những viên kim cương chưa được sắm. Thịnh vượng là những tài sản tài chính chưa được chuyển hóa thành đồ vật.
Chúng ta hay bị nhầm lẫn giữa việc “muốn trở nên thịnh vượng” với “muốn tiêu tiền như người giàu”. Việc vung tay quá trán mua đồ hiệu thực chất chỉ là hành vi tâm lý khao khát được công nhận, chứ không hề giúp bạn giàu lên.
3. Cổ tức cao nhất của đồng tiền là: Mua lại thời gian
Nhiều người cắm đầu kiếm tiền chỉ để mua một cái nhà to hơn, một cái xe xịn hơn. Nhưng theo Morgan Housel, hình thức cao nhất của sự giàu có, phần thưởng vĩ đại nhất mà tiền bạc mang lại, chỉ gói gọn trong một câu:
“Khả năng thức dậy mỗi sáng và nói: Hôm nay, tôi có thể làm bất cứ điều gì tôi muốn.”
Đồng tiền không sinh ra để biến bạn thành nô lệ của những món đồ đắt đỏ. Đồng tiền sinh ra để mua lại sự tự do.
- Có tiền tiết kiệm, bạn có quyền từ chối một công việc độc hại với một ông sếp tồi tệ mà không sợ chết đói.
- Có tiền dự phòng, bạn có quyền ốm vài ngày mà không nơm nớp lo sợ hóa đơn cuối tháng.
Đừng kiếm tiền để đổi lấy sự ngưỡng mộ (thứ vô hình và ảo tưởng) của người ngoài. Hãy tiêu tiền một cách thông minh để đổi lấy quyền kiểm soát thời gian của chính mình.
4. Nghịch lý người trong xe (The Man in the Car Paradox)
Đã bao giờ bạn đi đường, thấy một chiếc xe thể thao mui trần lướt qua và bạn trầm trồ: “Wow, ước gì mình có chiếc xe đó, mọi người sẽ nể phục mình lắm!” chưa?
Morgan Housel gọi đây là nghịch lý người trong xe. Khi bạn nhìn thấy một chiếc xe xịn, bạn không hề quan tâm đến người lái xe là ai. Bạn chỉ đang tưởng tượng BẢN THÂN MÌNH ngồi trong chiếc xe đó và được người khác ngưỡng mộ.
Trớ trêu thay, người lái chiếc xe đó lại đinh ninh rằng mọi người đang ngưỡng mộ anh ta. Sự thật là: Mọi người không ngưỡng mộ bạn, họ chỉ dùng sự giàu có của bạn làm thước đo cho khát vọng của chính họ. Hiểu được tâm lý này, bạn sẽ thôi việc vung tiền mua sắm những món đồ xa xỉ chỉ để “làm màu”. Sự tôn trọng đích thực đến từ sự tử tế và khiêm nhường, chứ không đến từ cái logo dán trên áo bạn.
5. Điểm cộng & Điểm trừ (Review Công Tâm từ Quang VN)
Điểm cộng to đùng:
- Cực kỳ gần gũi, chữa lành: Tác giả hành văn như đang tâm tình cùng bạn đọc. Nó giải thích được tại sao những người cực kỳ thông minh lại hay đưa ra những quyết định tài chính ngu ngốc (vì họ để cảm xúc lấn át lý trí).
- Thay đổi thói quen ngay lập tức: Đọc xong, bạn không thấy áp lực phải làm giàu nhanh nữa, mà thấy bình an, nhẹ nhõm và biết thế nào là “ĐỦ”.
Điểm trừ nho nhỏ:
- Thiếu hướng dẫn đầu tư chi tiết: Cuốn sách Giải mã tâm lý hành vi về tiền này 100% xoay quanh việc THẤU HIỂU TÂM LÝ và hành vi tiêu dùng/tiết kiệm. Nó không dạy bạn cách kiếm tiền, cách định giá cổ phiếu hay mua đất. Hãy định vị rõ mục đích trước khi đọc nhé!
Lời kết
Các bạn ạ,
Thành công tài chính không chỉ là bạn kiếm được bao nhiêu tiền hay bạn giỏi toán đến mức nào, mà là cách bạn hành xử với những đồng tiền bạn đang có.
Cuốn sách của Morgan Housel chính là một bộ áo giáp, một cái tát tỉnh táo giúp bạn vá lại những lỗ hổng trong tư duy. Cuối tuần này, thay vì lướt app mua sắm thêm một món đồ vô bổ, hãy thử “chốt đơn” cuốn sách này xem sao. Quang tin là nó sẽ gỡ lại cho bạn hàng chục triệu đồng tiền “ngu phí” trong tương lai đấy!
Thân mến, Quang VN
P.S: Thú thật đi, món đồ đắt tiền nhất mà bạn từng mua chỉ vì muốn “bằng bạn bằng bè” nhưng đem về vứt xó là gì? Hãy chia sẻ câu chuyện “cháy túi” của bạn xuống phần bình luận để chúng ta cùng tự răn đe nhau nhé!
Có thể bạn sẽ thích: